Тәуелдік жалғау және тәуелдік категориясы.

Бір заттың екінші бір затқа меншікті, тәуелді, қатысты болуы – тілдегі ақаиқат құбылыс.Бұндай заттар арасындағы меншіктілік – тәуелділік қатынас қандай тілде болса да бар.Бірақ ондай ұғымдардың грамматикалық мәні мен сипаты, берілу амал-тәсілдері барлық тілдерде бірдей,біркелкі бола бермейді. Қазақ тілінде бұл мән тәуелдік жалғау арқылы және меншіктелуші зат атауы мен буын үндестігіне бағынбайтын -нікі,-дікі,-тікі қосымшалы сөздің тіркесуі арқылы беріледі. Осы арқылы яғни жақ түрлеріне байланысты тәуелділік грамматикалық мағыналар жиынтығы парадигмалық жүйе болып табылатын белгілі грамматикалық формалар негізінде берілуі арқылы қазақ тілінде тәуелдік категориясы грамматикалық категория болып қалыптасқан.Тәуелдік мағына белгілі бір жаққа және иеленуші ілік септіктегі сөздің жекеше я көпще тұлғасына қарай оңашалық немесе ортақтық мәнге байланысты тәуелденуші сөздің жекеше я көпше тұлғаларында сөздің соңғы дауысты –дауыссыз, ал буынының жуан-жіңішкелігіне қарай мынадай тұлғалар арқылы беріледі:

1-жақ;:-ым,-ім,-м және –ымыз,-іміз,-мыз,-міз;

2-жақ;:анайы –ың,-ің,-ң және (-лар,-дар,-тар)-ың(-лер,-дер,-тер)-ің сыпайы –ыңыз,-іңіз,-ңыз,-ңіз және(-лар,-дар,-тар,)-ыңыз(-лер,-дер,-тар)-ы,

3-жақ:- ы,-і,-сы,-сі, және (-лар,-дар,-тар)-ы(-лер,-дер,-тер)-і

3. Тапсырма. Грамматикалық мағына мен грамматикалық форма. Сөйлемдегі сөздердің грамматикалық мағыналарын анықтап, қандай грамматикалық формалар арқылы беріліп тұрғанын көрсетіңіз.

1.Жігіттің түсін айтпа, Ісін айт (мақал).

2.Өтпес пышақ қол кесер (мақал).