| Мәселенің шешілуі
| Түрі
| Субстанция саны
| Субстанция ретінде алынады
| Өкілдері
|
| Монизм
| Материалистік монизм
|
| Материя
| Фейрбах, Маркс, Энгельс, Чернышевский, Ленин
|
| Идеалистік монизм
|
| Идеалды бастама (Құдай, идея, логос, рух, әлемдік ақыл, сана)
| Платон, Аристотель, авгкустин, Аквинский, Гегель
|
| Пантеистік монизм
|
| Құдаймен теңестірілген табиғат
| Кузанский, Каперник, Бруно; Спиноза
|
| Дуализм
| |
| Материя және рух
| Декарт
|
| Плюрализм
| Идеалистік плюрализм
| Көп
| Монадалар (көптеген рухани бөлшектер
| Лейбниц
|
| Материалистік плюрализм
| Апейрон (шексіз көп зататр)
| Анаксимандр
|
| ИДЕЯЛАР ӘЛЕМІ
(нағыз, толық)
болмыс)
|
ПЛАТОН БОЙЫНША БОЛМЫСТЫҢ ОНТОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ
| Қалыптасу әлемі
(сезімдік қабылданатын заттардың физикалық әлемі)
|
| Материя әлемі
(бейболмыс)
|
ХРИСТИАНДЫҚ ДОГМАТТЫҚ ТЕОЛОГИЯ БОЙЫНША БОЛМЫСТЫҢ ОНТОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ
| ЖОҒАРЫДАҒЫ ӘЛЕМ
| Рухани болмыс
| Жұмақ
|
| ЖЕР БЕТІ
| Табиғи болмыс
| Өмірдің объективті, физикалық аумағы
|
| КҮНӘЛІЛЕР ӘЛЕМІ
| Төменгі болмы
| Тозақ
|
Г.ГЕГЕЛЬ БОЙЫНША БОЙЫНША БОЛМЫСТЫҢ ОНТОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ
| АБСАЛЮТТІ ИДЕЯ – ӨЗ-ӨЗІМЕН (әлемдік ақыл-Құдай)
| Абсолютті идеяның дамуының логикалық деңгейі
|
| Табиғат абсалютті идеяның бейболмысы ретінде
| Абсолютті идеяның дамуының табиғи деңгейі
|
| Адам рухының абсолютті рухқа енуі
| Абсолютті идеяның дамуының адами деңгеі
|
