Суб’ект бібліяграфічнай дзейнасці як яе асноўны сістэмаўтваральны кампанент.

У філасофіі суб’ект – чалавек, які пазнае свет ці дзейнічае, процістаіць свету як аб’екту пазнання. Cуб’ектам бібліяграфічнай дзейнасці можна назваць чалавека (сукупнасць людзей), якія пазнаюць і ствараюць бібліяграфічныя з’явы як аб’екты рэчаіснасці.

Суб’ект у сістэме бібліяграфічнай практычнай дзейнасці выконвае наступныя функцыі:

1. кіравання. Яна рэалізуецца на розных этапах бібліяграфічнай практычнай дзейнасці. На этапе прагназавання (праектавання) дзейнасці суб’ект у думках пераўтварае аб’ект, стварае мадэль выніка, вызначае мэты, фармулюе задачы. На этапе прадметнай дзейнасці выпрацоўвае спосабы дзеяння, канкрэтныя методыкі. На этапе асэнсавання вынікаў суб’ект вывучае зваротную сувязь з карыстальнікам, рэгулюе дзейнасць у адпаведнасці з зададзенымі мэтамі.

2. аксіялагічная (ацэначная). Яна рэалізуецца па наступных кірунках: ацэнка дакументаў; ацэнка БІ; ацэнка бібліяграфічнай дзейнасці, яе эфектыўнасці і якасці.

3. камунікатыўная. Яна рэалізуецца на ўзроўні суб’ектна-суб’ектных адносін: бібліёграф – карыстальнік, бібліёграф – бібліёграф, карыстальнік – карыстальнік. Адносіны бібліёграф – бібліёграф уплываюць на канчаткаўы вынік дзейнасці. Адносіны бібліёграф – карыстальнік рэалізуюцца патэнцыяльна пры падрыхтоўцы бібліяграфічнай прадукцыі і непасрэдна пад час бібліяграфічнага абслугоўвання. Адносіны карыстальнік – карыстальнік рэалізуюцца пад час бібліяграфічных зносін як сродак узаемадзеяння людзей з мэтай абмену бібліяграфічнай інфармацыяй.

Да суб’ектаў бібліяграфічнай практычнай дзейнасці А.П.Коршунаў адносіць:

– бібліёграфаў-прафесіяналаў;

– бібліяграфічныя калектывы (бібліяграфічныя аддзелы, сектары, установы, сеткі бібліяграфічных службаў;

– навукоўцаў, пісьменнікаў, усіх, хто бібліяграфічнай дзейнасцю займаюцца часова, спадарожна са сваёй асноўнай працай;

– карыстальнікаў БІ.

У гэтым пераліку можна выдзеліць два ўзроўні – прафесійны і непрафесійны. На прафесійным узроўні бібліяграфічнай практычнай дзейнасцю займаюцца разнастайныя бібліяграфічныя калектывы (бібліяграфічныя аддзелы, сектары, устанаўы, сеткі бібліяграфічных службаў і бібліёграфы-прафесіяналы, якія могуць працаваць у названых калектывах ці iншых, cпадарожна звязаных з бібліяграфічнай практычнай дзейнасцю. На гэтым узроўні выдзяляюцца індывідуальныя і калектыўныя суб'екты. Ім уласцівы агульныя рысы і адрозненні:

1. індывідуальныя і калектыўныя суб'екты з'яўляюцца носьбітамі свядомай, мэтанакіраванай дзейнасці;

2. бібліёграфы-прафесіяналы, як асоба заўсёды ўключаны ў пэўны калектыў і выражае яго інтарэсы;

3. разам з тым, кожны бібліёграф унікальны, валодае сваім стылем дзейнасці, узроўнем падрыхтоўкі;

4. калектыў выступае як прадстаўнік пэўнай бібліяграфічнай сістэмы, у яго межах аб'ядноўваюцца намаганні індывідуальных суб'ектаў.

На непрафесійным узроўні бібліяграфічнай практычнай дзейнасці можа займацца любы чалавек у выпадку, калі ён:

1. з'яўляецца складальнікам бібліяграфічных дапаможнікаў;

2. актыўна ўдзельнічае ў мерапрыемствах, звязаных з рапаўсюджваннем БІ;

3. самастойна здзяйсняе бібліяграфічны пошук;

4. уступае ва ўзаемадзеянне з бібліёграфам пры бібліяграфічным пошуку і выкарыстаннем БІ.

Гэты пералік дае ўяўленне наколькі распаўсюджана бібліяграфічная практычная дзейнасць у грамадстве. Нават, калі ўзяць толькі такі сегмент бібліяграфічнай практычнай дзейнасці як стварэнне бібліяграфічнай прадукцыі. Па некатарых галіновых кірунках (напрыклад, гістарыя) удзел навукоўцаў, выкладчыкаў, аспірантаў, гісторыкаў-аматараў значна большы, чым прафесійных бібліёграфаў.

Але нават такі падыход да разгляду суб'ектаў бібліяграфічнай практычнай дзейнасці не поўнасцю ілюструе распаўсюджанасць гэтай дзейнасці ў грамадстве. Па сутнасці названы толькі суб’екты, занятыя ў стварэнні і давядзенні постэдзіцыйнай (адасобленай) ад першаснага дакумента інфармацыі. А Сляднева разглядае яшчэ і прагнозную, латэнтную і афінную БІ. Пры такім падыходзе ў якасці суб’екта выступае аўтар любога тэкста як тварца прагнознай, латэнтнай і афіннай БІ, выдавец як стваральнік афіннай і магчыма латэнтнай БІ.

Не гледзячы на такую распаўсюджанасць бібліяграфічнай практычнай дзейнасці ў грамадстве, усё ж асноўным суб’ектам з’яўляецца бібліёяграф-прафесіянал – спецыяліст, які:

– валодае неабходнымі прафесійнымі ведамі, уменнямі і навыкамі;

– у грамадскім размеркаванні працы выконвае спецыфічна бібліяграфічныя функцыі (г.зн. пэўныя абавязкі ў бібліятэках, кнігагандлёвых установах, выдавецтвах, СМІ);

– на прафесійны узроўні ўдзельнічае ў стварэнні і распаўсюджванні БІ.

Бібліёграфу для якаснага выканання сваіх прафесіянальных абавязкаў неабходна валодаць прафесійнымі ведамі, уменнямі, навыкамі, якія набываюцца пад час вучобы ў сярэдніх спецыяльных і вышэйшых профільных вучэбных установах, у практычнай дзейнасці, павышэнні кваліфікацыі, самаадукацыі. Акрамя таго, бібліёграф павінен валодаць асабістымі якасцямі, якія будуць спрыяць паспяховасці дзейнасці, прафесійнай рэалізацыі на пэўных участках працы. Яму вельмі важна прытрымлівацца пэўных этычных нормаў. (Прафесійныя веды, уменні і навыкі, псіхалагічныя якасці бібліёграфа – самастойна па крыніцах: Коршунов, О.П. Библиографоведение: в 2 ч. – М., 2001. – Ч. 1. Разд. ІІ–ІІІ. – С. 29–35; Коршунов, О.П. Библиографоведение. – М., 1990. – С. 76–81; Моргенштерн, И.Г. Информационный и книжный мир. Библиография: (избранное). – СПб.: Профессия, 2007. – С.234–247), Моргенштерн И.Г. Библиограф в инфармационном обществе // Библиография. – 1992. – №5–6. – С.3–10).