Этиологиясы бойынша остеопороз біріншілік ( менопаузадан кейінгі, сенильді, ювенильді, идиопатиялық) жә не басқ а сырқ аттар ә серінен дамитын екіншілік, яғ ни симптоматикалық болып жіктеледі (8.8 сурет). Остеопороздың дамуына ә келетін қ ауіп тү рткілері тө мендегі 8.7 кестеде кө рсетеліген.
8.7 кесте. Остеопорозғ а ә келетін қ ауіп тү рткілері
| Жойылмайтын тү рткілер
| Жойылатын тү рткілер
|
| 1. Ересек жаста сү йектің сынуы
2.Бірінші сатыдағ ы туыстарда сынық тар болуы
3. Ақ нә сіл
4. Егде жастағ ылар
5. Ә йел жынысы
6. Деменция
| 1. Темекі тарту
2.58 кг-нан тө мен дене салмағ ы
3. Гипоэстрогения (45 жасқ а дейінгі менопауза, екі жақ ты овариэктомия, пременопауза кезінде бір жылғ а созылғ ан аменорея)
4. Ө мір бойы жеткілікті мө лшерде кальцийді қ абылдамау
|
| 7. Нә зік дене бітімі
| 5. Алькогольді кө п қ абылдау
6. Кө рудің ә лсіздігі
7. Жиі сү рініп қ ұ лау
8. Жалпы денсаулығ ының нашар болуы
|
8.8 сурет. Остеопороз этиологиясы
| 8.8 сурет
Первичный остеопороз- Біріншілік остеопороз
Постменопаузальный 1-типа- Менопаузадан кейінгі (1 типі)
Сенильный 2-типа- Сенильді (2 типі)
Ювенильный- Ювенильді
Идиопатический- Идиопатиялық
Вторичный остеопороз- Екіншілік остеопороз
Заболевания эндокринной системы- Эндокринді жү йе аурулары
Ревматические заболевания- Ревматизмдік аурулар
Заболевания органов пищеварения- Асқ орыту ағ заларының аурулары
Заболевания почек- Бү йрек аурулары
Заболевания крови- Қ ан аурулары
Другие заболевания и состояния- Басқ а аурулар мен жағ дайлар
Генетические нарушения- Генетикалық бұ зылыстар
Медикаменты- Дә рі-дә рмектер
Эндогенный гиперкортицизм(болезнь и синдром Кушинга)- Эндогенді гиперкортицизм(Кушинг ауруы мен синдромы)
Ревматоидный артрит- Ревматоидты артрит
Резецированный желудок- Бө лігі алып тасталғ ан асқ азан
Хрон.поч.недост- Созылмалы бү йрек жеткіліксіздігі
Миеломная болезнь- Миеломды ауру
Длительный постельный режим- Ұ зақ тө сек тартып жату
Несовершеный остеогенез- Жетілмеген остеогенез
Кортикостероиды- Кортикостероидтар
Тиреотоксикоз- Тиреотоксикоз
Гипогонадизм- Гипогонадизм
Гиперпаратиреоз- Гиперпаратиреоз
Сах.диабет 1 типа- Қ антты диабеттің 1типі
Гипофизарная недостат- Гипофизарлы жеткіліксіздік
Системная красная волчанка- Жү йелі қ ызыл жегі
Анкилозирующий спондилоартрит- Анкилоздаушы спондилоартрит
Мальабсорбция- Мальабсорбция
Хрон.заболев. печени- Бауырдың созылмалы аурулары
Почечный канальцевый ацидоз- Бү йрек тү тігінің ацидозы
Талассемия- Талассемия
Системный мастоцитоз- Жү йелі мастоцитоз
Лейкозы и лимфомы- Лейкоздар мен лимфомалар
Хроническое обструктивное заболевание- Созылмалы обструктивті аурулар
Алкоголизм- Алкоголизм
Нервная анорексия- Жү йкелік анорексия
Нарушения питания- Тамақ тану бұ зылысы
Трансплантация органов- Ағ залар трансплантациясы
Синдром Марфана- Марфан синдромы
Синдром Элерса-Данло- Элерс-Данло синдромы
Гомоцистинурия- Гомоцистинурия
Антиконвульсанты- Антиконвульсанттар
Иммунодепрессанты- Иммунодепрессанттар
Алюминий содержащие антациды- Алюминийі бар антацидтер
Препараты тиреоидных гормонов- Тиреоидты гормон дә рілері
|
Патогенезі
Жоғ ары сү йектік зат алмасу тә н остеопороз кезінде қ алыпты немесе жоғ арылағ ан сү йектің тү зілу ү рдісі сү йек резорбциясын компенсациялай алмайды, ал сү йектік зат алмасу тө мен остеопороз кезінде сү йек резорбциясы жылдамдығ ы тө мен немесе қ алыпты болып, сү йектің жаң аруы баяу болады. Аталғ ан остеопороздың екі тү ріде бір науқ аста остеопороздың тү рлі сатылары ретінде ө туі мү мкін. Менопаузадан кейінгі остеопороз патогенезінің дамуы сү йек массасының тө мендеуіне ә келетін эстрогенді жеткіліксізділіктен басталады. Остеобластарда эстрогендер рецепторлары орналасады, ал эстрогендердің тапшылығ ы остеокластар белсенділігін ынталандырып, дифференцировкасын кү шейтіп, сү йектің жоғ ары резорбциясын тудырады. Сенильді остеопороз патогенезі негізінде кальцитонин мен жыныс стероидтарының жеткіліксіздігінен басқ а, D дә руменінің тапшылығ ы мен ішекте кальций абсорциясының бұ зылысы нә тижесінде екіншілік гипопаратиреозбен жә не сү йек тіні резорбциясының жоғ арылауына ә келетін теріс кальций балансы маң ызды қ ызмет атқ арады. D дә румені алмасуының бұ зылысы инсоляцияның тө мендеуінен, стероидты гормондар тапшылығ ынан оның белсенді тү рлерінің тү зілуі бұ зылуынан дамиды. Кез келген жаста қ андайда бір гормон секрециясының артық немесе жеткіліксіз синтезделуі остеопороздың дамуына жол ашады (гиперпаратиреоз, тиреотоксикоз, Кушинг синдромы жә не т.б.). Глюкокортикоидтардың артық болуы сү йектің жаң аруын тежейді жә не бұ л кезде ішекте кальций сің ірілуі тежеліп, бү йректермен оның экскрециясы артады, нә тижесінде екіншілік гиперпаратиреоз бен жоғ ары сү йек резорбциясына ә келетін екіншілік гипопаратиреоз дамиды. Гипогонадизм кезінде репродуктивті жастағ ы ә йелдерде остеопороздың даму механизмі менопаузадан кейін дамитын механизмге ө те ұ қ сас.
Менопаузадан кейінгі, стероидты жә не гипогонадалық остеопорозғ а сү йектің трабекулярлы тінінің жоғ алуы тә н (омыртқ а денесі, қ абырғ а, білек сү йегінің сынуы). Ал сенильді остеопороз, гиперпаратиреоз жә не тиреотоксикоз кезінде сү йектің кортикальды тіні зақ ымдалады (тү тікті сү йектердің, сан сү йегі мойнының сынуы).
