Статистикалық және циклдік беріктіктің жағдайында элементтердің жүру қабілетінің таралуы

Элементтердің жүру қабілетін анықтау үшін материалдың неден жасалғаны туралы механикалық сипаттамасы қолданылады. Көп жағдайда бөлшектің жүру қабілетін , - кернелу шегіне (ағымдық шегі, уакытша кедергі, шаршау шегі т.б.) тәуелділігі бойынша анықтайды, Ғ- есептік қиманың геометриялық факторы (кедергі моменті, бөлшек қимасының ауданы).

Ағымдық, беріктік, шаршау және басқа сипаттамалардың шектерін эксперименталдық зерттеу олардың елеулі шашылуы туралы мәлімдеме береді/6,7/. Бұл шашыратудың негізгі себебі - кристалдық тордың қисаюынан, кездейсоқ қосындылардан, саңылаулардан т.б. пайда болатын балқытылған бір металл құрылымының біртекті болмауы; механикалық сипаттардың балқыту аралық таралуы, механикалық және термиялық өңдеу режимінің кездейсоқ өзгеруі, пісіру т.б.; механикалык. сипаттамаларға әсер ететін көлемнің бытырауы (галтель радиустары, қондыру аймағының диаметрі, пісірілген тігістің катеті т.б.); болжанған формадан кездейсоқ ауытқуы (стержендердің түзу болмауы, табак беттерінің жергілікті бүктелуі т.б.).

Элементтердің жүру қабілеттілігі уақыт өткен сайын ескіруден, дамитын жарық немесе басқа құбылыстардан, коррозиядан өзгеруі мүмкін.

Қазіргі уақытта машиналардың жүру қабілетін толық көлемде сипатгау үшін мәліметтер әлі түгел жиналған жоқ, бірақ бірқатар механикалық сипаттама бойынша біраз заттар істелінді.Төзімділік шегінің таралу заңын көптеген үлгіні сынақтан өткізу арқылы алуға болатыны белгілі. Мысалы, 100 үлгіні сынап, эмпирикалық таралудың 4-5 нүктесін ғана алуға болады. Қолданылатын эксперименталдык нүктелердің аз санымен, Вейбулдың статистикалық таралу заңының қалыпты және қалыпты-логарифмдік аппроксимациясы түсіндіріледі. Есептеуге ең қолайлысы қалыпты заң. Бұл заң екіпараметрлі екені мәлім. Олардың параметрлерінің бірі математикалық күту болып саналады, екінші параметр — орташа шаршылық ауытқу Жиі вариация коэффициенті қолданылады: .

МК және біле отырып, СКО жеңіл анықтауға болады.

4 кестеде кейбір көп таралған болаттардың төзімділік шегінің орташа мәні келтірілген:

(17)

мұнда < > - барлық балқымалардың жиынтығы бойынша тегіс үлгіні айналдырғандағы бүктелу кезінде төзімділік шегінің орташа мәні; < > сол сиякты, бірақ бұраған кездегі; - бөлшектер концентрациясының тиімді коэффициенті; - көлденең қиманың абсолюттік көлемінің әсерлік коэффициенті; - бетті өндеу сапасының әсерлік коэффициенті; - беттің нығаюының әсерлік коэффициенті.

4 кесте — Болаттардың төзімділік шегі бойынша статистикалық мәліметтер

 

Болат маркасы	Бұйым қалыңдығы, мм	Иілу < >МПа	Оралу < >МПА
СтЗсп	Кез келген
СТ5
	80 дейін 80-120 120 көп	380 350 250	230 210 150
40Х	120 дейін 120-200 200 көп	410 360 320	240 210 200
40ХН	200 дейін 200 көп	420 360	250 210
34ХНЗМ	160 көп

Беріктік шегі, ағымдық шегі, салыстырмалы ұзару, салыстырмалы тарылу, ұру тұтқырлығы сияқты механикалық сипаттамалар қалыпты заң бойынша таралатынын зерттеулер көрсетті. Болаттардың сипаттамалық қатары жөнінде кейбір мәліметтер 5 кестеде көрсетілген.

 

5 кесте — Уақытша кедергінің ағымдық шегіның статистикалық сипатгамасы

Болат маркасы	Бүйым диаметрі, мм	< >. МПа		< >. МПа
СтЗсп	4—26		0,09		0,09
10-40
40-60
Стбсп	Любой (190 НВ)		0,07		0,07
	80 (270 НВ)		0,07		0,07
120 (240 НВ)
Любой (200 НВ)
40Х	120 (270 НВ)		0,05		0,05
120-200 (240 НВ)
Любой (200 НВ)
40ХН	200 (240 НВ)		0,06		0,06

мұнда - ағымдық шегі мен беріктік шегінің сәйкес вариациялык коэффициенттері

Дебиет

5негізгі/118-129/