Геодезиялық түсірістер туралы түсінік

Инженерлік қызметті атқарған кезде жергілікті жерде арнайы түсірістер орындалады.Түсіріс кезінде жасалатын істің негізгісі өлшеу жұмыстары болып табылады.Егер түсіріс кезінде жер бетінің рельефі көрсетілмеген болса,онда оны контурлық н/е горизонталь түсіріс деп атайды.Ал егер түсіріс нәтижесінде жер бетінің рельефі көрсетілген план н/е карта алынса,онда түсірістер топографиялық н/е биіктік түсірістер болып табылады. Топографиялық түсірістерде биіктік айырмашылығы-өзара биіктік анықталады,бұл жер бетін нивелирлеу жұмысына жатады.

Теодолиттік түсіріс -өлшеу аспабы теодолиттің атына байланысты аталған.Егерде өлшеу кезінде тек горизонталь бұрштар мен қашықтықтар өлшееніп,ситуация ғана түсірілсе,онда оны контурлық теодолит түсірісі дейді.Ал,егер теодолиттік түсірісте горизонталь бұрыштар мен ұзындықтарды өлшеумен қатар,вертикаль бұрыштар өлшеніп,өзара биіктіктер анықталса және ситуациямен қатар рельеф түсірілсе, ондай түсірісті биіктік –теодолит түсірісіне жарқызамыз.

Тахеометриялық түсіріс- тахеометр аспаптарымен жасалынады.Ол аспаптармен горизонталь және вертикаль бұрыштар,өзара биіктіктер және горизонталь қашықтықтар өлшенеді.Топографиялық планды алу үшін инжинерлік практикада тахеометрлік түсіріс жиі қолданылады.Бұл түсірістің орындалу технологиясы биік –теодолит түсірісіне ұқсас.

Мензулалық түсіріс -мензула мен кипрегель аспаптарымен орындалады.Мензулалық түсірістің құндылыңы-түсіріс кезінде жер бетінің бейнесін сызба түрінде алуға болады және оны түсірілген жердің элементтерімен және контурларымен тікелей салыстыруға болады.

Жер үсті фототопографиялық түсіріс -жер бетіндегі фототүсірістің және содан алынған фотосуреттерді арнайы өңдейтін жұмыстардың жиынтығын қарастырады.Жердің бетін фотокамераман н/ефототеодолиттеу арнаулы фотокамерамен н/е фототеодолитпен орындалады.Сондықтан бұл түсірісті кейде фототеодолит түсірісі деп те атайды.

58) Геодез.аспапт.даму тарихы. XVII ғасырдың екінші жартысында оптикалық түтікшесі бар, ең бірінші геодезиялық аспап – нивелир дүниеге келді.1987 жылы ағылшын механигі Рамсден оптикалық түтікше теодолитті ойлап шығарды.Ньютонның бұл шешімі теория болып қана қоймай, XVII ғасырдың градустық өлшемдер атаулары бұрыштық өлшем бірліктері ретінде қолданыла бастады.Елімізде геодезия ғылымы дамуының негізгі дәуірі Ұлы Қазан төңкерісі жеңісінен кейін басталды.Еліміздің барлық аудандарының 1:100000 масштаб бірлігіндегі карталары жасалынды, 1:25000 және 1:10000 масштабтар бірлігінде болатын топографиялық карта суреттерін жинақтауда көлемді жұмыстар жүргізілді.

52) Геодез.басқа пәндермен байл. География, математика, физика, астрономия, геология және басқа да ғылымдармен өте тығыз байланыста болады.

13. Горизонтальтардың қасиеті. 1) Бір горизонтальдардың үстіндегі кез келген нүктелер бірдей биіктіктерде болады. 2) Карта мен пландардағы тұйық горизонталдың жиынтығы төбені немесе ойды көрсетеді. 3) Карта мен планда горизонтальдар үздіксіз сызықтар болады.Ол сызықтар тек терең жарлар орналасқан жерлерде ғана үзіледі. 4) горизонталдар бір бірімен қиылыспайды және тарамдалмайды.Тек шығып,ілініп тұрған жартастардыгоризонтальдары бейнелегенде,олар қиылысуы мүмкін,сондықтан жартастарды бейнелегенде арнайы шартты белгілер қолданылады. 5) Горизонтальдардың арасындағы ұзындық құламаның көлбеулігін сипаттайды