Дәріс 11.Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдарында.

Жоспар

1.Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстан. Қазақстан-майдан арсеналы.

2.1941-1945 жж. соғыс майдандарындағы қазақстандықтардың ерліктері.

Тірек сөз: Фашизм,мобилизация,эвакуация, оккупация.

1941 жылы 22 маусымда Ұлы Отан соғысы басталды. Фашистік Германия жетекшілерінің ойы бойынша Қазақстан территориясы «Барборосса» жоспарына сәйкес «Үлкен Түркістан» құрамына кіруі керек болатын. Соғыстың алғашқы күнінен бастап Қазақ жерінде Отанды қорғау үшін әске-ри бөлімдер жасақтала бастады. Барлығы 12 атқыштар, 4 кавалериялық дивизия, 7 атқыштар бригадасы, 50-ге жуық полктар және батальондар жасақталды. Мәселен, Қазақстанда жасақталған 310, 312, 314, 316, 391- атқыштар дивизиялары және т.б. майданның алғы шептерінде шайқасты. Соғыс кезінде Кеңес армиясы қатарына 1196164 қазақстандық жауынгер шақырылды. Өнеркәсіпте жұмыс істеу үшін 670 мың адам еңбек армиясына мобилизацияланды. Соғыс жылдарында Қазақ жеріне 1,5 млн эвакуацияланған және депортацияға ұшыраған халықтар келді. Қазақ жеріне Батыс аудандардан өндіріс орындары да эвакуацияланды. 1941-1942 жылдары республикаға 220 зауыт пен фабрика, цехтар мен артельдер көшіріліп әкелінді. Соғыстың алғашқы күнінен бастап қазақстандықтар отансүйгіштіктің биік үлгісін көрсетті. Фашистердің алғашқы соққысын қабылдаған Брест қамалын қорғаушылар арасында қазақстандық В. Фурсов және Қ. Тұрдиев болды. Мәскеуді қорғауда да қазақстандықтар жан аямай күресті. Алматыда жасақталған 316-атқыштар дивизиясы ерекше көзге түсіп, кейіннен 8-гвардиялық И. Панфилов дивизиясы болып аталды. Дивизия жауынгерлерінің Мәскеу қорғанысындағы ерлігі Ұлы Отан соғысында шешуші рөл атқарды. Кеңес Одағының Батыры атағына қаза болғаннан кейін ие болған П. Вихревтің және аға лейтенант Б. Момышұлы басқарған батальонның қаьармандығы халықарасына тез тарап кетті. Мәскеу түбінде Кеңес Одағының Батырлары Т. Тоқтаров, М. Ғабдуллин және басқалары жауынгерлік ерлік көрсетті. Ленинградты қорғау мен қоршауды бұзуға қазақстандық, 314-дивизиялар қатысты. Сталинград шайқасында ұшқыш, Кеңес Одағының Батыры Н. Әбдіров, минометші Қ. Сыпатаев, лейтенант Г. Рамаев өз өмірлерін қиып, ерлік жасады. Рейхстаг төбесіне бірінші болып Кеңес армиясының Туын қадағандардың ішінде Рақымжан Қошқарбаев болды. Ұлы Отан соғысында көрсеткен ерлігі үшін 500-ден астам қазақстандық жауынгер Кеңес Одағының Батыры деген ең жоғарғы атақпен марапатталды. Ұшқыштар Т. Бигелдинов, Л. Беда, И. Павлов, С. Луганский Кеңес Одағының Батыры атағын екі мәрте алды. Ең жоғарғы жауынгерлік атаққа Мәншүк Мәметова мен Әлия Молдағұловалар да ие болды. Кеңес үкіметінің Ұлы Отан соғысындағы жеңісі - ол дүниежүзілік тарихи оқиға. Ол адамзатты фашизмнен аман алып қалды.