Жолдарымен байланысты.

4. Вириондар көлемі.

5. Вириондардың молекулалық салмағы.

6. Вириондардың физикалық құрылысы.

Сабақтың мазмұны

Вирустар – адам, жануарлар, өсімдіктер, жəндіктер,

бактериялар, қарапайымдылар, т. б. тірі жандар клеткасының;

арнайы паразиті.

Табиғатта олар əр түрлі кездеседі.

1. Вирион – клеткадан тыс түрі.

2. Клеткада өсіп – өнетін түрі. Басқаша мағынада «вирус –

клетка кешені» деп атайды.

3. Провирус – вирус геномы клетка геномының құрамына

кіреді.

4. Ди – бөлшектер – интерференция туғыза алатын

зақымдалған вирус. Бұл вирустардың кемшілігі бар толықсыз түрі.

Олар клеткада толық вирустардың өсіп – өнуіне кедергі жасайды.

Мұны интерференция дейді.

Сыртқы пішініне қарай вириондар дөңгелек, икосаэдр, шыбық;,

жіп, сперматозоид секілді болып бөлінеді. Вириондар құрамында

нуклейн қышқылы жəне əр түрлі белектар бар. Белоктардың;

көпшілігі капсид дейтін қабық құрайды. Нуклейн қышқылымен

бірге бұл екеуін нуклейокапсид деп атайды. Капсидті құрайтын

бөлшектер – капсомерлер, бұл бөлшектер вирустың сыртқы пішінін

жасайды. Капсомерлер де өз алдына əр түрлі химиялық;

бөлшектерден тұрады.

Құрылысы күрделі вирустарда капсидтің сыртқы тағы бір

липопротеид қабығы болады. оны суперкапсид немесе пеплос деп

те атайды. Пеплостың сыртында пепломерлер деп аталатын

бұршіктері болады. жоғары да ай тылғандай капсомерлердің;

орналасуына орай вирус капсидтері үш түрлі симметиря құрады.

Спираль, куб тəрізді, күрделі түрлі.

Спираль тəрізді симметрияда капсомерлер нуклейн

қышқылының спиралін орап орналасады да, онымен байланысып

отырады. Мұндайда нуклейн қышқылын бөліп алу үшін барлық;

капсидті түгел бұзады. Спираль тəрізді симметриямен көпшілік

өсімдіктер вирустары жəне РНҚ – ды корона -, ортомиксо -,

парамиксо -, рабдовирустар құрастырылғаг.

Куб тəрізді симметрия ДНҚ – ды вирустарға жəне кейбір РНҚ –

ды вирустарға тəн.

Куб тəрізді симмтриялы, икосаэдр пішінді виустарда

капсомерлер үшбұрыштың төбесіне, қабырғаларына, қырларына екі

– екіден, үш – үштен, бес – бестен, алты – алтыдан орналасады.

Мұндай жағдайда капсомерлер нуклейн қышқылымен

қатынаспайды. Əр вирустың өзіне тəн химиялық жəне

морфологиялық бөлшектерден тұрады. Сондықтан капсомерлердің;

көлемі де əр түрлі болады.

Капсомерлер саны вирустар түрінің бір белгісіне жатады.