Б. Өнеркәсіп өнімі

Ө неркә сіп ө німі кә сіпорынның тауар тү ріндегі, не болмаса ө неркә сіп сипатындағ ы жұ мыстар мен қ ызметтер, ө неркә сіптік-ө ндірістік іс-ә рекеттің тікелей тиімді нә тижесі болып табылады. Ө ндірістік қ ызмет кө рсетулер жә не ө неркә сіптік сипаттағ ы жұ мыстар кө бінесе ө німнің бө лшекпен жоғ алғ ан тұ тыну қ ұ нын қ алпына келтіреді.,

Ө неркә сіптік кә сіпорынның шығ арылғ ан ө німдерінің қ андай тү рлері ө неркә сіптік болып есептеледі?

Ө неркә сіп ө німі туралы анық тамадан келесі жағ дайлар туындайды:

Біріншіден, ө неркә сіп ө німі — кә сіпорын іс-ә рекетінің нә тижесі болып табылады, яғ ни ең бек жұ мсалғ ан ө нім. Сондық тан, егер де кә сіпорынғ а келіп тү скен шикізат басқ а жақ қ а ө ң деусіз сатылатын болса, онда ол осы кә сіпорын ө німінің кө леміне кірмейді.

Екіншіден, кә сіпорынның барлық қ ызметі емес, тек қ ана кә сіптік-ө ндірістік іс-ә рекетінің нә тижесі ескеріледі. Бұ л дегеніміз - ө неркә сіптік емес сипаттағ ы ө нім, мысалы, қ осалқ ы ауылшаруашылық ө нім, асхана, ү йлер мен ғ имараттарды кү рделі жә не ағ ымдағ ы жө ндеуден ө ткізу, дә ріхананың медициналық қ ызметі ө неркә сіп ө німіне кірмейді, олар экономиканың басқ а салаларындағ ы ө німнің қ ұ рамында ескеріледі.

Ү шіншіден, қ атысты мақ саттан шығ атын кә сіптік-ө ндірістік іс-ә рекеттің тікелей нә тижесі анық талады. Осығ ан ө неркә сіп ө німіне бастапқ ы шикізатты, материалды толық пайдаланбауғ а байланысты технологиялық қ алдық тар, яғ ни машина жасау кә сіпорнындағ ы металл сынық тары, тері аяқ киім ком-бинаттарындағ ы терінің тіліктері кірмейді. Бірақ, егер де қ алдық тар басқ а тауарлардың, мысалғ а, ағ аш-талшық ты плиткалар, қ олғ аптар, маталар ө ндірісі ү шін пайдаланылатын болса, онда олар осы тауардың қ ұ нында есептеледі. Қ алдық тардан негізгі ө німді ө ндіру ү рдісіне пайда болатын қ осымша ө німдерді айырбастау керек. Олардың дербес маң ызы болады жә не оларды шығ ару кә сіпорынның ө нім кө леміне кіреді.

Тө ртіншіден, бекітілген талаптармен қ анағ аттандырылатын жә не тікелей мә ні бойынша пайдаланылуы мү мкін ө неркә сіптік ө ндірістік қ ызметтің пайдалы нә тижесі ө лшенеді. Ө ндірістік ақ аудың барлық тү рі, соның ішінде басқ а жақ қ а ө з уақ ытында берілген жә не сатылғ ан ө німдер ө німге жатқ ызылмайды. Ақ парат кө зіне ө нім бойынша кә сіпорынның статистикалық есебі, жеке ең бек қ ызметінен азық -тү лік емес тауарлардың ө ндірісіне дейінгі ү й шаруашылығ ының табысы, киімді тігуге жә не жө ндеуге кеткен шығ ын жә не жеке азамат кө рсететін басқ а да қ ызметтер туралы бюджеттік зерттеудің берілгендері жатады:

- қ ондырылғ ан қ ұ рылғ ы қ ұ ны;

- кө п жылғ ы кө шеттерді отырғ ызу жә не барланатын терең бұ рғ ылау.

Ө неркә сіптік шығ арылым қ андай қ ұ рамдас элементтерді қ ұ райды?

Ө неркә сіп ө німінің қ ұ рамдас элементтері:

- салалар классификаторында " ө неркә сіп" саласына жататын дайын ө нім;

- жартылай фабрикаттар;

- аяқ талмағ ан ө ндіріс;

- кә сіпорын орындағ ан ө неркә сіптік сипаттағ ы жұ мыстар: ө неркә сіп бұ йымдарын, қ ұ рал-жабдық тарды, жиһ аздарды, киімдерді жә не т.б. жө ндеу;

- ө зінің ғ имараттарын кү рделі жө ндеуден ө ткізу ү шін жеке меншік қ ұ рал-жабдық тар мен кө лік қ ұ ралдарын кү рделі жө ндеуден ө ткізу жә не т.б. жұ мыстар ү шін басқ а жақ тың тапсырысы бойынша орындалғ ан жекелеген операциялар;

- қ осалқ ы шаруашылық тар ө німі (электроэнергия, газ, су);

- ө ндіріс жә не қ айта ө ң деу.[72]