ДЫБЫС ҚЫСЫМЫ МЕН ДЫБЫС КҮШІН

Дыбысты қабылдауға жүргізілген көптеген зерттеулер, адамның есту аппаратымен дыбыс күшінің қабылдану заңдылығын анықтауға мүмкіндік береді. Ол мына формула бойынша сипатталады:

Ln

Lp- 10Lg дБ;

Lo

 

Бір дыбыстың басқа дыбыстан қанша рет қатты естілетінін білу үшін жоғарыда келтірілген формула қолданылады.

Басқа сөзбен айтқанда, берілген формула бастапқы дыбысқа қарағанда келесісін қаттырақ, яғни алғашқыдан 2 есе күштірек шығару үшін оған энергияны бірінші дыбыстыкінен 10 есе көп беру қажеттілігін түсіндіреді.

Стандартты дыбыс энергиясын 10 есе ұлғайту кезінде оның субъективті қаттылығы 2 есеге жоғарылайды (кесте 3.1.)

Децибелл – дыбыс қысымының, есту табалдырығына байланысты дыбыс деңгейін немесе дыбыс қысымын көрсететін салыстырмалы логарифмдік мөлшері.

Децибелмен (дБ) берілген шу күшінің деңгейі субъективті есту сезімдері жайында толық түсінік бере алмайды.

Дабыстың қаттылығы – бұл дыбыстың субъективті қабылдануы, ол дыбыс күшіне ғана емес, сондай-ақ шудың жиілік құрамына да тәуелді келеді.

 

Кесте 3.1.

100 10² 14 Бел 140 дБ

10 10 1 13 Б 130

1 10 0 12 Б 120

0,1 10 -1 11 Б 110

0,01 10 - 2 10 Б 100

0,001 10 – 3 9 Б 90

0,0001 10 - 4 8 Б 80

0,00001 10 – 5 7 Б 70

0,000001 10 – 6 6 Б 60

0,0000001 10 – 7 5 Б 50

0,00000001 10 – 8 4 Б 40

0,000000001 10 – 9 3 Б 30

0,0000000001 10 – 10 2 20

0,00000000001 10 – 11 1 10

0,000000000001 10 – 12 0 0 дБ

 

 

Қарқындылығы бірдей, әр түрлі жиіліктегі дыбыстардың қаттылығы құлаққа бірдей болып естілмейді. Жиілігі жоғарырақ дыбыстар қаттырақ сезіледі.

Анализаторлардың қабылдау бөліміне әсер ететін дыбыстарды өлшеу нәтижелері мен олардың шынайы физикалық сипаттамалары арасындағы сәйкестіліктің болмауы, әртүрлі жиіліктерде өлшенген дыбыс қысымы мен одан туындайтын сезінулер арасындағы заңдылықтардың бекітілуіне және бұл заңдылықтардың өлшеу бірліктерін енгізуге септігін тигізеді.

Көптеген адамдарға жүргізген зерттеулер нәтижесінде және олардың берген жауаптары қортындысынан, әр түрлі жиілістегі, бірақ адамға бірдейқаттылықта сезілетін, немесе бірдей жағымсыз әсер ететін дыбыстар үшін қысым көлемдері (өлшемдері) табылды. Зерттеу кезінде дыбыс жиіліктері 1000 Гц стандартты тонмен салыстырылды. Зерттеу қабылдауға дейін (қабылдау табалдырығында) және дыбыстың қаттылығын жоғарлату барысында жүргізілді.

Әр түрлі жиіліктегі дыбыстардың өз есту табалдырығы (порог) бар. Неғұрлым төмен, яғни неғұрлым жоғары есту сезімі тербеліс жиіліктері 1000-нан 8000 Гц дыбыстардан туындайды. Жиіліктің төмендеуіне және жоғарылауына қарай құлақ сезімталдығы біртіндеп төмендейді, ал есту табалдырығы сезіну табалдырығына дейін көтеріледі. Бұл, тербелмелі қозғалыстың құлақта қысым сезімін тудыруымен сонымен қатар дыбыстың тері рецепторларымен сезінуімен түсіндіріледі.

Соныменқабылдау дәрежесі, яғни шудың организмге зияндылығы оның дыбыс қысымының жалпы деңгейімен, спектрімен, әсер ету ұзақтығымен және тұрақтылығымен анықталады.