Прочитайте и переведите текст.

Хэгъэгу зэошхоу 1941-1945-рэ илъэсхэм щы1агъэм апсэ емыблэжьэу тихэгъэгушхо щыпсэущтыгъэ ц1ыф лъэпкъыбэ щызэуагъ. Ахэмэ афэдэу адыгэхэми заом л1ыхъужъныгъэ щызэрахьагъ. Тихэку ик1ыгъэ нэбгырабэ апсэ емыблэжьэу пыим езэуагъ, заом щыфэхыгъэри мак1эп, ащ л1ыхъужъныгъэу щызэрахьагъэм ишыхьатэу правительствэм инаградэхэр къафагъэшъошагъ. Ахэмэ зэк1э ац1э къеп1ошъущтэп. Ау адыгэ нэбгыриблэу Советскэ Союзым и Л1ыхъужъ щытхъуц1эр къызфагъэшъошагъэхэр мыхэр арых: Андырхъое Хъусен, Ацумыжъ Айдамыр, Бжыхьэкъо Къымчэрый, Нэхэе Даут, Кошъ Алый, Тхьагъушъэ Исмахьил, Ш1уц1э Абубэчыр.

Хэгъэгу зэошхом щыфэхыгъэхэр, псэоу къыхэк1ыжьыгъэхэр тек1оныгъэр къыдэхыгъэным хэлэжьагъэхэр тэ тщыгъупшэщтэп!

¨ тек1оныгъ – победа

апсэ емыблэжьэу – не щадя себя

ишыхьатэу – свидетельство

Прочитайте выразительно стихотворение.

Ныбджэгъу благъи ныбджэгъу чыжьи

Зы къэмынэу шъукъеблагъэх.

ЦIыфы зафэр тыдэ щыщми–

Ахэр зэкIэ зэпэблагъэх.

ТIапэ пытэу зэрэIыгъэу,

Орэд дахэр къыхэтэщы.

Тидунае дгъэкъэгъагъэу,

Мамыр лъагъор пхырытэщы.

ЩыIэныгъэр нахь дэхэным

Тэ сыдигъуи тыкIэхъопсы,

ГушIогъошхом тыхэтыным

Пае тыгъэр тэ къытфепсы.

Цуякъо Дж.

* О чем рассказывается в стихотворении?

3. Прочитайте, переведите предложения. Объясните значения выделенных слов. Как они называются?

1. ШакIом бланэр къыубытыгъ.	Шы емылычыр кIэлэ бланэм егъасэ.
2. Капитаным къухьэр хым щызэрефэ.	Сабыим хым нэс къелъытэ.
3. Исхьакъ иш кIодыгъэ.	Тигъунэгъу кIалэм ыш еджапIэр къыухыгъ.
4. Пыим щэр тефагъ.	Щэр псынкIэу къэпщтагъ.
5. Хьэр цIыфым иныбджэгъу.	Хьэр губгъом щыIуахыжьы.
6. Къушъхьэм ныбжьыкIэхэр зэрэгъэчэфхэзэ ехых.	Комбайнерым коцыр ехы.
7. Унэм машIо къыкIани стыгъэ.	Сэ сиунэ хьафэу стыгъэ.
8. Сомэ мин сятэжъ къыситыгъ.	Заом къыкIэныжьыгъэ минэ къагъотыгъ.

Прочитайте и напишите адыгейские имена в алфавитном порядке.

Абдулахь, Зулкъарин, Лэукъан, ГощлъапI, ЛIымаф, Рэмэзан, Хъариет, Iунат, Хьалимэт, ТIалиб, ФатIимэт, Гулэз, Къаймэт, Мыхьамэт, Джанхъот, Орзэмэс, Къутас, Налмэс, Хъурет.

 

5. Продолжите ряд слов, которые могут выражать:

1. Состояние природы: жъоркъы…

2. Состояние человека: губзыгъ…

3. Описание предмета: ины…

Гъэсагъэ, уае, IупкIэ, шъуамбгъо, цIыкIу, ошIу, кIыхьэ, лъхъанчэ, ошъуапщэ, делэ, къуанчэ, шэнычъ, осхъот, оял, Iушы.

 

Прочитайте и ответьте на вопрос отрицательно. Определите, в каком лице стоит глагол.

1. Непэ ос къеса?

2. Светэ адыгабзэ зэрегъашIа?

3. О псыхъом окIуа?

4. Шъо гъэмафэм хым шъущыIагъа?

5. Ащ усэ тхыныр ыгу рехьа?

6. Шъо мэзым шъукIощта?

7. Ахэр театрэм зэдэкIонхэу зэзэгъыгъэха?

8. Шъо адыгэ гъэзетым дэгъоу шъуеджэшъуа?

 

К выделенным словам подберите несколько однородных членов.

1. Тисад пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыг зэфэшъхьафхэр къыщэкIых: ____, ____,

____, ____, ____,____.

2. Тихатэ хэтэрыкI зэмлIэужыгъохэр дэдгъэтIысхьагъэх: ____, ____, ____, ____, ____,____.

3. МэфэкIым ехъулIэу тэ тикласс тэгъэкъабзэ: ____, ____, ____, ____.

4. Сэ сянэжъ щагу псэушъхьэхэр ыIыгъых: ____, ____, ____, ____, ____,____.

5. Непэ мэфэ дах, ошъогур _____, ______.

6. Адыгеим мыщ фэдэ псыхъохэр ____, ____, ____, ____, ____,____ иIэх.

7. Адыгэ шъуашэм хэхьэх: ____, ____, ____, ____, ____.

8. Губгъом лэжьыгъэ зэфэшъхьафхэр щашIэх: ____, ____, ____, ____.

 

Распределите слова по частям речи.

Атэш, мэбагъо, губгъо, гъожьы, дэжъый, джае, егощы, егъэхъу, елъытэ, къабзэ, шэплъы, кушъэ, чанэу, къыблэмкIэ, ахэр, зыгорэ, ыпашъхьэ, къэралыгъу, мапкIэ, мохэр, мыщ, мэцIацIэ, мэхъые, Iушы, джадэ, гъушъэу, къабзэ.

 

9. Прочитайте диалог «Киноум тыгъакIу». Составьте новый диалог «Киноум непэ тыкIошъущтэп».

— Свет. – Уипчэдыжьы шIу, Лен.

Лен. – Опсэу!

Свет. – Сыда уикъэбархэр?

Лен. – Опсэу, зэкIэ дэгъу. О сыдэу ущыта?

Свет. – Сэри дэгъу. Сызыфэягъэр непэ киноум тызэдэкIонэу ары. Къэгъэлъэгъон гъэшIэгъон щыIэщт.

Лен. – Сэри ащ сеплъынэу сыфэягъ. Дэгъу, тызэдэкIощт.

Свет. – Ащыгъум билетхэр сэ къэсщэфыщт. Сыхьатыр плIым кинотеатрэм тыщызэIукIэщт. Зыкъэмыгъэгужъу!

Лен. – Дэгъу. СыкъэкIощт. ХъяркIэ.

 

H Составьте предложения, соответствующие данным структурам.

1. Подлежащее, обстоятельство, сказуемое.

2. Подлежащее, определение, обстоятельство, сказуемое.

3. Обстоятельство, подлежащее, обстоятельство, сказуемое.

Гуадзэхэр

Грамматический материал