Лекция мазмұны. Инвестициялық жобалардың талдауы олардың жіктелуіне негізделуі қажет

Инвестициялық жобалардың талдауы олардың жіктелуіне негізделуі қажет. Инвестициялық жобаларды таңдалған критерийге тәуелді жіктеуге болады. Инвестициялық жобаларды басқару тұрғысынан жіктеу қажетті инвестициялардың көлемі, жобаны жүзеге асыру мерзімі, тәуекелге қатысты, жобаның қатысушысы, ақша ағымының типі, жобалар арасындағы қарым-қатынас, енгізу белгісі негіздемелері бойынша көрсетілуі мүмкін.

Қажетті инвестициялардың көлеміне қатысушылардың белгілі бір шеңберінде жобаны жүзеге асыру мүмкіндігі және берілген жобаны қаржыландыру жолдарын іздестіру тәуелді болады. Берілген критерий жобаның масштабы деген атқа ие. Қажетті инвестициялардың көлемі бойынша жобаларды ірі (мегажобалар), дәстүрлі және кіші деп бөледі. Батыс тәжірибесінде масштаб бойынша кіші және мегажобалардың келесі сипаттамалары қабылданған.

Кіші жоба масштабы бойынша үлкен емес, қарапайым және қажетті қаражаттардың көлемімен шектелген:

- капитал салымдары: бірнеше мыңнан 10–15 млн АҚШ долларына дейін;

- еңбек шығындары: бірнеше жүзден 40–50 мың адам-сағатқа дейін.

Мегажобалар келесі ерекшеліктерге ие:

- жоғары құны – 1 млрд доллардан асады;

- капиталды көп қажет ететіні – осындай жобаларды жүзеге асыру үшін қорлар қаржылық резервтерден асады, қаржыландырудың қосымша көздері: банктік несиелер, экспорттық несиелер, аралас несиелеу;

- фирмалардың консорциумдарының қаржыландыруын жүзеге асыруы;

- сағаттағы жұмыстардың жалпы көлемі: жобалауға 2 млн сағат, объектілерді салу үшін 15 млн сағат;

- жүзеге асыру мерзімдері – 5-7 жыл және одан көп;

- активтердің динамикасы кезінде табыстар мен шығындардың жоғары деңгейі;

- халықаралық бизнестің мәселелерін шешу қажеттілігі;

- мегажобалар жүзеге асырылатын аудандардың қашықтығы, инфрақұрылымға қосымша шығындар;

- мегажоба жүзеге асырылатын аймақтың және елдің әлеуметтік және экономикалық сфераларының ықпалы.

Қазақсатандық тәжірибеде масштаб бойынша жобаларды нақты бөлу жоқ, бірақ берілген бөлу шартты және инвестицияны жүзеге асыратын компаниялардың көлемімен байланысты екенін естен шығармау қажет. Осылай, мысалы, ірі кәсіпорын және кіші кәспорын үшін талданатын жобаны ірі немесе ұсаққа жатқызу өте ерекше болады.

Жүзеге асыру мерзімі бойынша жобалар: қысқа, орта, ұзақ; мерзімді.

Тәуекелге қатысты критерийі бойынша: жобалар тәуекелді және тәуекелсіз болып бөлінеді..

Жобаның қатысушылары бойынша: мемлекеттік кәсіпорындар, біріккен кәсіпорындар, шетел инвесторларын есепке алу саналады.