Лекция 12
Уақ ыт ө ткен сайын ө сің кілік қ атардың сандык кө рсеткіштері ө згеріп отырады. Сондық тан, олардың жалпы ө згерісінің заң дылық тарын анық тау, талдау жұ мыстарында ө сің кілік қ атардың орташа кө рсеткіштері колданылады. Олар: ө сің кілік қ атардың орташа дә режесі, орташа нақ ты (абсолюттік) ө сім, орташа ө су коэффщиенті, орташа осу жә не ө сім карқ ыны. Осы аталғ ан орташа кө рсеткіштердің шамасын анық тау ондағ ы кө рсетілген уақ ыт мерзіміне бір мезгілді немесе уақ ыт аралық ты қ атарлар дә режесіне байланысты болады жә не оларды есептеу ә р тү рлі тә сілдермен жү ргізіледі. Ө сің кілік қ атардың орташа дә режесін есептеу. Егер берілген кө рсеткіштердін уақ ыт аралық тары бірдей болғ ан болса, онда ө сің кілік қ атардың орташа дә режесін есептеу ү шін қ атардың жеке мә ндерінің қ осындысын олардың санына бө лу керек, яғ ни арифметикалық орташаның жай тү рінің формуласы колданылады. Қ азақ станның 2001-2004 жж. электроэнергия ө ндірісінің орташа дең гейі аралық қ атар ү шін тө мендегідей анық талды жә не 61, 1 млрд. кВт/с. қ ұ рады.
Егер мезгілді қ атардағ ы кө рсетілген кө рсеткіштердің мезгіл аралық тарының қ ашық тығ ы бірдей мө лшерде берілген болса, онда олардың орташа дә режесі мезгілдік (хронологиялык) орташа шаманың формуласымен есептеледі. Егер кө рсетілген кө рсеткіштердің мезгіл аралық тарынын кашық тығ ы бірдей мө лшерде берілмеген болса, яғ ни олар бір -біріне тең болмаса, онда ө сің кілік қ атардың орташа дә режесін есептеу ү шін арифметикалық орташа шаманың салмақ талган тү рі қ олданылады. Мұ нда салмақ тауыш ретінде уақ ыт аралық тарынын ұ зактығ ы алынады. Орташа нақ ты (абсолюттік) ө сім. Ө сің кілік қ атардың бул кө рсеткіші екі тә сілмен есептеледі. Егер нақ ты (абсолюттік) ө сім тізбектелген тә сілмен есептелген болса, онда олардың орташа дә режесін табу ү шін нақ ты ө сімнің жеке мә ндерінің қ осындысын олардың санына бө лу керек.
Кесте 3.-ө сің кілік қ атардың орташа кө рсеткіштерін есептеу ә дістері
Орташа ө су қ арқ ыны. Егер ө су қ арқ ыны тізбектелген тә сілмен жә не коэффициентпен берілген болса, орташа ө су қ арқ ынының коэффициенті геометриялық орташанын формуласымен есептеледі.
Тізбектілген жә не тұ рақ ты базалық тә сілмен есептелген ө су қ арқ ыны кө рсеткіштерінің арасында ө зара байланыстылық бар, яғ ни тізбектелген тә сілмен есептелген ө судің кө бейтіндісі тұ ракты базалық тә сілмен есептелген ө су кө рсеткіштеріне тең. Орташа ө сім карқ ыны кө рсеткішін есептеу ү шін орташа ө су қ арқ ынының кө рсеткішінен 1 (бірді) немесе 100 (жү зді) шегерсе жеткілікті. Ө сің кілік қ атардың бұ л кө рсеткіштері қ оғ амдық қ ұ бьыыстардын орташа даму немесе кему процестерін толық тү рінде сипаттауғ а, талдауғ а мү мкіндік береді жә не олар болашақ қ а бағ дарлама жасау ү шін қ олданылады.[40]
|
1. Ө сің клік қ атарлардың орташа кө рсеткіштерін есептеу ә дістері
)
)
)
), %
)%
