Сурет – Дисульфидті байланыстың түзілуі

Дисульфидті байланысты тү зетін цистеиннің екі молекуласы бір-бірінен қ ашық та полипептидтік тізбек бойымен орналасуы да мү мкін. Алайда, полипептидтік тізбектің спираль немесе қ атпар тү зе иілуіне байланысты цистеин молекулалары жақ ын орналасып, белок молекуласының ү шіншілік қ ұ рылымын тұ рақ тандыруда маң ызды роль атқ аратын дисульфидтік байланыс тү зуге мү мкіндік береді. Мұ ндай берік, ковалентті байланыстардың болуы белоктарда тұ рақ тылық пен жасушаішілік ортада оларды денатурациядан қ орғ ауғ а мү мкіндік беретін протекторлық қ ызмет атқ арады.

Ковалентті емес байланыстар – оң ай ү зілетін ә лсіз байланыстар. Ковалентті емес байланыстардың энергиясы аз, олар екі тү рлі қ ызмет атқ арады:

1. Ө здерінің кө птігіне байланысты олар белок молекуласының конформациялық тұ рақ тылығ ын қ амтамасыз етеді;

2.Екі молекуладан функционалды комплекстердің тү зілуіне қ атысады. Бұ л белгілі бір қ ұ рылымдық комплементарлық ты талап етеді. Мысалы, антиген-антидене, фермент-субстрат жұ птарын алуғ а болады. Ә лсіз байланыстар ферменттердің қ атысуынсыз пайда болады, ү зіледі. Ковалентті емес байланыстарғ а сутектік, иондық, гидрофобтық байланыстар жатады.

Сутектік байланыстар – полипептид тізбектерінің жеке бө лімдерінің тұ рақ тылығ ын қ амтамасыз етеді. Олар бір немесе екі полипептид тізбектеріндегі жақ ын орналасқ ан карбонил тобындағ ы біршама теріс заряды бар оттегі мен амин тобындағ ы біршама оң заряды бар сутегінің арасында тү зіледі (3а сурет). Амин қ ышқ ылдарының (серин, треонин) бү йір тізбектерінде сутек атомдары (серин, треонин) гистидин азотындағ ы, карбониль тобындағ ы оттегі атомы, α -амин тобы сияқ ты электрондарғ а бай атомдармен сутектік байланыстар тү зуге қ абілетті.

Иондық байланыстар ә р тү рлі зарядтары бар функционалды топтардың электростатикалық ә рекеттесуі нә тижесінде пайда болады. Мысалы: моноаминодикарбон қ ышқ ылының СОО^- қ алдығ ы, диаминомонокарбон қ ышқ ылының NН₃⁺ тобы (сурет. 3.б). Сутектік жә не иондық байланыс полярлық сипатқ а ие, олардың тү зілуінде су маң ызды орын алады.