Инновациялық процессті стратегиялық басқару

 

Инновациялық стратегия дегеніміз – ұ йымның мақ саттарына жету қ ұ ралы ретінде басқ а қ ұ ралдардан жаң ашылдығ ымен ерекшеленеді жә не сол жаң ашылдығ ымен сол ұ йымғ а ғ ана емес, сала, нарық жә не тұ тынушыларғ а ауысады. Кез-келген стратегия оның ішінде инновациялық стратегияда негізінен ұ йымның потенциалын толық пайдалануғ а жә не толық бағ ытталғ ан сыртқ ы ортаның ө згерістеріне белгілі бір реакция тү рінде қ арастырылады. Осығ ан байланысты инновациялық стратегия келесі қ ұ рамдас бө ліктерден тұ рады:

1-ші ұ йымның инновациялық іс-ә рекеті;

2-ші ғ ылыми зерттеу жұ мыстарында ө ндірісте маркетингте жә не басқ аруда жаң а ә дістерді пайдалану;

3-ші жаң а ұ йымдастырушылық қ ұ рылымдарғ а кө шу;

4-ші жаң а ресурстарды қ олдануғ а ауысу немесе дә стү рлі ресурстарды жаң аша пайдалану болып табылады.

Осығ ан орай кә сіпорынның ішкі ортасына байланысты инновациялық стратегиялар келесі ірі топтарғ а бө лінеді:

1-ші ө німдік (портфельдік, кә сіпкерлік немесе бизнес стратегиялар бағ ыты ретінде жаң а бұ йымдарды, технологияларды жасау мен жү зеге асыру қ арастырылады);

2-ші функционалды (ғ ылыми-техникалық, ө ндірістік, маркетингтік жә не сервистік);

3-ші ресурстық (қ аржылық, ең бектік, ақ параттық жә не материалды-техникалық);

4-ші ұ йымдастырушылық -басқ арушылық (технологиялар, қ ұ рылымдар, ә дістер жә не басқ ару жү йелері).

Стратегиялық басқ арудың теориясымен тә жірибесі кең танымал болғ ан, ә мбебап стратегиялардың бірқ атарын ә келді. Бұ ндай стратегиялар базалық немесе эталондық деп аталады. Олар фирмалардың бә секеқ абілеттілігін арттыруғ а бағ ытталғ андық тан, оларды даму стратегиясы мен ө су стратегиясы деп аталады. Аталғ ан базалық стратегияларды келесі топтарғ а бө луге болады:

1-ші интенсивті даму стратегиялары, яғ ни ресурстарды тиімді, ұ тымды пайдалану арқ ылы, олардың қ айтарымдылығ ын арттыру арқ ылы бә секеқ абілеттілікті ө суге бағ ытталғ ан;

2-ші интеграциялық даму стратегиялары бә секеқ абілеттілікті арттыру ү шін ә р-тү рлі бірлестіктер қ ұ руғ а бағ ытталғ ан;

3-ші диверсификациялық даму стратегиялары бә секеқ абілеттілікті жә не инновациялық іс-ә рекетті ө ндірісті диверсификациялау негіздеуде, яғ ни жаң а нарық қ а шығ у, жаң а ө німдер мен жаң а қ ызметтер енгізудегі негізделген;

4-ші қ ысқ арту стратегиясы, яғ ни бә секеқ абілеттілікті арттыру ү шін, ресурстарды пайдалану кө лемдерін азайту, шығ ынды, бө лімшелер мен бағ ыттарды жабу.

Инновациялық стратегияларды жү зеге асыру кә сіпорынды басқ ару ү шін кү рделі жағ дайларды туғ ызады:

1-ші нә тиженің анық сыздық дең гейінің артуы, бұ л инновациялық процестің мерзімдері, шығ ындары, сапасы жә не тиімділік нә тижелерінің анық сыздығ ы арқ асында инновациялық тә уекелдерді басқ ару қ ажеттілігін туғ ызады;

2-ші жобалардың инновациялық тә уекелдің артуы, яғ ни инновациялық қ ұ рамдас бө лігі енгізілуі, шешілетін жаң ашылдығ ына байланысты инновациялық тә уекелдерді кү шейтеді. Сонымен бірге инновациялар жобалардың тә уекел дең гейінің жоғ арылылығ ы жә не ұ зақ мерзімділігі, инновациялық жұ мыстарды кү рделігімен арттырады. Қ ұ рылымның инновациялық ө згеруіне байланысты ұ йымдағ ы ө згерістер ағ ымының артуы, бұ л инновациялық стратегияның жү зеге асыруына байланысты кә сіпорынның қ ұ рылымдық қ айта қ ұ рылуының қ ажеттілігінен туындайды жә не бір элементтің ө згеруі басқ а элементтерге ә сер етеді. Сондық тан стратегиялық ө згерістердің, ө ндірістік процестің кері ә серлерін болдырмау керек.

3-ші ұ йымды басқ аруда қ арама-қ айшылық тардың кү шеюі, бұ л инновациялық процестердің таң дауда жә не жү зеге асыруда, кә сіпорын басқ арушылардың топтары мен жекелеген арасында мү дделермен басқ ару ә дістерінің қ арама-қ айшылық тарын туғ ызады. Сондық тан олардың бір-бірімен келісімділігінің оң тайлығ ын қ амтамасыз ету керек.

Бә секеге қ абілеттілік стратегиялары жә не шаруашылық субъектілерінің ұ йымдастырушулық формалары, стратегиялық позициялардың кө птігін жә не инновациялық сипаттағ ы стратегияларды таң даудың орасан зор мү мкіндіктерін туғ ызады. Сондық тан, шешімдер кең естігінде бағ ыт бағ дар алу ү шін жә не нарық тық қ ұ рылымдарғ а дұ рыс иелену ү шін, кә сіпорын ө зінің орнын дұ рыс таң дау қ ажет. Ол ү шін, алыс емес болашақ та аз шығ ындармен ағ ымдағ ы нарық тық қ ажеттіліктері фирманың ғ ылыми ө ндірістік-техникалық, кадрлық жә не ұ йымдастырушылық ресурстарын сай келуін қ амтамасыз ету керек. Осығ ан орай инновациялық менеджментке инновациялық ұ станудың 4 бә секеқ абілеттілік стратегиясы қ арастырылады:

1-ші виолентті – бұ л жаппай ө ндірісті жү зеге асырытын ірі компанияларғ а тә н жә не олардың жаппай нарық қ а жаң а ө німмен шығ уына жә не бә секелестерді ө ндірістің сериялылығ ымен жә не масштаб тиімділігіне байланысты басып озуына негізделген;

2-ші патиентті – бұ л жалпы нарық тың жеке сегменттеріне айрық ша жаң а немесе уникалды сипаты бар модернизацияланғ ан ө німмен шығ у арқ ылы бейімделуді білдіреді;

3-ші эксплериентті – яғ ни нарық қ а радикалды инновациялық жаң а ө німмен шығ у арқ ылы сол нарық тың белгілі бір бө лігін басып алуды білдіреді;

4-ші коммутантты – яғ ни жергілікті нарық тың сұ ранысына бейімделіп, белгілі бір себептер патиентті алмағ ан орындарды толтыру, жаң а ө німдермен технологиялар дү ниеге келгеннен кейін жаң а қ ызмет тү рлерін игеру жә не жаң ашылдық тарды иммитациялау арқ асында тұ тынушылардың кең кө лемде жеткізілуіне негізделген.