Мұнай құрамындағы тұздар

 

Мұ найдағ ы негізгі тұ здардың кө зі - пластты су. Мұ най ө німдерін залалсыздандыру кезінде бір уақ ытта оның тұ зсыздандыру да жү реді.

Жалпы пластты суда тұ здардың қ ұ рамы кең тү рде ә ртү рлі орындарда ө згереді. Онда кө п мө лшерде аниондар: Сl^-, SО₄^2-, НСО₃^-, СО₃^2- жә не катиондар: Са²⁺, Мg²⁺, Na⁺, К⁺ тұ рады. Қ алғ ан тұ здардың иондары кішкене мө лшерде кездеседі.

Мұ най қ ұ рамындағ ы тұ з - ә ртү рлі технологиялық процестердің жинақ талуының, дайындығ ының, тасымал мен мұ най ө ң деудің негізгі параметрлерінің бақ ылауының бірі.

Қ ұ рамында тұ здардың жоғ ары болуы технологиялық қ ұ рылғ ының істен шығ уына, нә тижесінде коррозия жә не беткі аппараттың ішінде тұ здардың жинақ талуына алып келеді.

Сондық тан ө ң деу мен тасымалдауғ а дайындық қ ұ рамындағ ы мұ найды регламенттейді.

МЕСТ 9965-76 бойынша мұ найдың тұ з қ ұ рамына байланысты ү ш топқ а бө лінеді: 1) 300-ге дейін, 2) 1800- ге дейін, 3) 3000 мг/л дейін.

Мұ най жә не мұ найө німдерінің қ ұ рамындағ ы тұ зды анық таудың ә ртү рлі химиялық жә не физикалық ә дістері жетілдірілген.

Химия ә дістерінің маң ызы мұ найдан хлоридті сулы жә не индикаторлы немесе су тартпасында сә йкесінше МЕСТ 21534-76 потенциометрлі титрлеумен бө леді.

Потенциалдық ә дістің екі тү рлілігі бар, бірінші ә діс бойынша индикаторлы титрлеу сияқ ты тұ здарды экстракциялау дистилденген сумен жү ргізіледі, ал екінші ә діс мұ найдың ө лшендісін органикалық еріткіште еріту. Потенциалдық титрлеуде екі жағ дайда да кү міс нитраты еріткішпен жү ргізіледі.

Потенциалды титрлеу дә лділігі шамамен индикаторлы сияқ ты. Физикалық ә дістер ішінде кондуктомерлі жә не спектральді ә діс кең таралғ ан.

Кондуктомертрлі ә діс электрө ткізгішті ө лшеуге негізделген. Ө лшеуді тұ рақ ты жә не айнымалы токта жү ргізеді. Анализденетін ө нім тура гальваникалық байланыста электродтар ұ яшығ ымен болса, контакты жә не контакты емес кондуктометрлі қ ұ рылғ ыларды бө леді.

Байланысты ә діспен электроө ткізгішті ө лшеу ү шін ө лшегіш ұ яшық тарды пайдаланады, екі электродтан қ ұ ралғ ан арнайы ыдыстың арақ ашық тығ ында бақ ылау ерітіндісімен, сонымен қ атар кондуктометрлі қ ұ рылғ ы зерттеу типіндегі қ ұ рылғ ымен жә не ө лшегіш электролитті ұ яшық та жү ргізіледі. Кондуктомерлі қ ұ рылғ ының мысалы ретінде ИОН-Г 12, 5000 мг/л ө лшеу шегіне дейінгі соломер табылады.

ИОН-Г 12 соломерлі мұ най қ ұ рамындағ ы тұ здың ө лшеуі келесі тү рде анық талады.

Дистилденген су қ осылғ ан этил спиртін белгілі бір арақ атынастағ ы екі органикалық еріткішпен араластырады, олар мұ найдың еруімен ерітіндінің гомогенизациясын қ амтамасыздандырады.

Еріткішті мұ наймен циклді дозалаушы қ ұ рылғ ымен араластырады. Алынғ ан сынаманың электроө ткізгіштігін айнымалы токта ө лшейді.

Ө з қ асиеттерімен байланысты қ ұ рылғ ы: қ арапайымдылық, жоғ ары дә лділік, ө лшеу сызбасының сенімділігі сияқ ты оң қ асиеттермен, сонымен қ атар поляризациялы жә не пассивті электродпен байланысы, қ абық ша тү зуші жә не кристалл тү зуші ерімейтін қ оспамен электродтың ластануы сияқ ты теріс қ асиеттері бар.

Бұ л кемшіліктер тө мен жиілікті (1000 Гц жиілікке дейін) жә не жоғ ары жиілікті (жиілігі жү здеген МГц) байланыссыз кондуктометрлі қ ұ рылғ ыда кездеспейді.

Тө мен жиілікті байланыссыз кондуктометрлі соломердің қ озғ алысы электроө ткізгіштіктің еріткіштегі тұ з концентрациясына тә уелділігіне негізделген, ө лшеуіш жә не қ оректендіруші трансформатор орамасын байланыстыратын «сұ йық тық тың орама байланысында» орналасады. Сұ йық орамағ а негізделген, тұ з концентрациясын ө лшеу тапсырмасы ток мө лшерін сә йкес келеді.

Жоғ ары жиілікті байланыссыз кондуктометрлі соломерлер сыйымдылығ ы мен индуктивті қ айта тү зуінің қ олдануымен ерекешеленеді. Қ айта тү зуші сыйымдылық еріткіштің концентрациясы электрө ткізгіштікпен ө лшеуде ең эффективті, ал индуктивті – жоғ ары концентрациялы еріткішті зерттеуде ең эффективті. Ең кө п қ олданылатын жоғ ары жиілікті КВУ-1М жә не КК типті соломерлер.

Спектрлі ә діспен мұ най қ ұ рамындағ ы тұ здарды анық тау- атом- адсорбциялы спектрометрия ә дісі.

Атом - адсорбциондық спектрофотометрде екi сә улелi жә не бiр сә улелі оптикалық сұ лбаларды қ олданады.

Екi сә улелi сұ лбаларда сә улелердің бірі сарапталатын элемент атомының жалыны арқ ылы ө тсе, екіншісі сө ндіреді.

Ө лшеу сұ лбасында шығ у белгiсiне жарық кө зiнiң шығ аруын тұ рақ сыздық тың ық палын шығ аруғ а мү мкiндiк берген бұ л екi сә улелердiң қ арқ ындарының қ атынасы анық талады.

Спектрлiк қ ұ ралдар сынақ зертханаларында қ олданады.