Эпидемиологиясы. ЭОП Грейвс ауруымен сырқаттанған науқастардың 50–75%-да дамиды

ЭОП Грейвс ауруымен сырқ аттанғ ан науқ астардың 50–75%-да дамиды. Тү рлі дә режедегі ЭОП жә не ретробульбарлы тіндердегі минимальды ө згерістерді анық тайтын арнайы ә дістердің кө мегімен (МРТ) ГА кө рініс берген науқ астардың барлығ ында дерлік дамуы мү мкін. Кей мә ліметтер бойынша ЭОП дамығ ан жаң а жағ дайлар жиілігі жылына ә йелдер ү шін 100 000 халық қ а 16 жағ дай, ал ер адамдар ү шін 2, 9: 100 000.

 

3.16 сурет. Эндокринді офтальмопатиямен (а, б, в) сырқ аттанғ ан науқ астар

 

Клиникалық кө ріністері

ЭОП кезінде бірнеше симптомдар топтамасы кө рініс беруі мү мкін. Тиреотоксикоздың кө здік симптомдары тө мендегі 3.7 кестеде кө рсетілген жә не ол ЭОП-ның кө ріністері болып табылмайтынын айта кеткен жө н, бұ л симптомдар кез келген генезді тиреотоксикозда дамиды. Олардың патогенезі кө з алмасының вегетативті иннервациясының бұ зылуымен байланысты. Бұ л симтомдарғ а бұ рын Қ Б қ ызметін тура бағ алауда гормональды зерттеу жү ргізу қ иындық тар тудырғ анда маң ыздылық қ а ие болғ ан. Уақ ыт ө те, кө птеген кө здік симптомдардың, мысалы кө з жұ мғ анда дамитын қ абақ тың треморы тиреотоксикоз дамымағ ан сау адамдарда да кездесетіні анық талды.

 

3.7 кесте. Тиреотоксикоздың кө здік симптомдары

 

Симптомдар	Кө ріністері
Грефе	Тө мен қ арағ анда нұ рлы қ абық тың жоғ арғ ы қ абақ тан қ алың қ ырауы.
Дальримпль	Кө з саң ылауының кең ашылуы
Штельваг	Сирек кө зді қ ағ у.
Мебиус	Жақ ын қ ашық тық та кө зқ арасты бекіте алмау (конвергенция ә лсіздігі).
Кохер	Кө зқ арасты тез ауыстырғ ада дамитын жоғ арғ ы қ абақ тың ретракциясы.

 

3.8 кесте. Эндокринді офтальмопатияның жіктемесі NOSPECS

 

Сатысы	Клиникалық кө ріністері
0 (N)	Офтальмопатияның дамымауы
1 (O)	А В С	Жоғ арғ ы қ абақ тың ретракциясы: -болмашы айқ ындылық та -орташа айқ ындылық та -ө те айқ ын
2 (S)	А В С	Кө з шарасының жұ мсақ тіндерінің ө згерісі (ісінуі, конъюнктива инъекциясы): -болмашы айқ ындылық та -орташа айқ ындылық та -ө те айқ ын
3 (P)	А   В С	Экзофтальм (кө з алмасының кө з шарасынан шығ ып тұ руы): -болмашы айқ ындылық та (қ алыптыдан 3-4 мм артық) -орташа айқ ындылық та (қ алыптыдан 5-7 мм артық) -ө те айқ ын (8 мм-ден артық)
4 (E)	А В С	Кө з бұ лшық еттерінің зақ ымдалуы: -кө з алмасы қ озғ алысының шектелуінсіз диплопия - кө з алмасы қ озғ алысының шектелуі -фиксацияланғ ан кө з алмасы (біреуі немесе екеуіде)
5 (C)	А В С	Қ асаң қ абық тың зақ ымдалуы: -қ ұ рғ ақ тық -жаралану -лайлану, некроз, перфорация
6 (S)		Кө з жү йкесінің зақ ымдалуы: -болмашы айқ ындалғ ан (кө ру ө ткірлігі 1, 0–0, 3) -орташа айқ ындалғ ан (кө ру ө ткірлігі 0, 3–0, 1) -ө те айқ ындалғ ан (кө ру ө ткірлігі 0, 1)

ЭОП-ғ а екі симптомдар топтамасы тә н: біріншісі- орбитаның жұ мсақ тіндерінің ө згерісімен байланысты, екіншісі- кө зқ озғ алтқ ыш бұ лшық еттердің ө згерістерімен байланысты. Ретробульбарлы жә не жартылай периорбитальды тіндердің ө згерісі нә тижесінде жоғ арғ ы қ абақ тың ретракциясының кейін дамуымен сипатталатын экзофтальм кө рініс береді (3.16 сурет). ЭОП –ның алғ ашқ ы симптомдарына кө зге «қ ұ м тү скендей» сезім, кө зден жас ағ у жә не жарық тан қ орқ у жатады.

 

3.17 сурет. УДЗ мә ліметтері бойынша эндокринді офтальмопатия кезінде дамығ ан кө зқ озғ алтқ ыш бұ лшық еттерінің жуандауы

 

Басты бұ лшық еттік симптомдарғ а жоғ арығ а немесе жанына қ арағ анда дамитын диплопия, бір жақ қ а кө з жанарын ауыстыра алмау, ауыр жағ дайларда-қ итарлық жатады. Офтальмопатия ауырлығ ын NOSPECS Халық аралық жіктемесі бойынша жіктейміз (3.8 кесте). Жиі жағ дайда ЭОП емдік шараларды қ ажет етпейтін жең іл дә режеде ө теді, ал кө рудің бұ зылуына қ ауіп тө ндіретін ауыр дә режедегі ЭОП 1–1, 5 % жағ дайда ғ ана кездеседі.