Бібліяграфічная дзейнасць ў сістэме відаў чалавечай дзейнасці.

З’яўленне бібліяграфічнай дзейнасці – заканамерны этап фарміравання сістэмы дакументных камунікацый. Яна ўзнікла як вынік мэтанакіраванай дзейнасці па стварэнні БІ. Спачатку насіла непрафесійны характар. Ёю займаліся бібліятэкары, вучоныя, выдаўцы, пісьменнікі, кнігагандляры, архівісты спадарожна са сваёй асноўнай дзейнасцю па ўпарадкаванні фондаў і абслугоўванні чытачоў, напісанні навуковых, мастацкіх, публіцыстычных твораў, выданні дакументаў і іх продажы. Паступова бібліяграфічная дзейнасць стала абасабляцца, сталі выпрацоўвацца прыёмы і правілы, уласцівыя толькі ёй: апісанне кніг, упарадкаванне масіваў, стварэнне інфармацыйна-пошукавых сістэм і, адпаведна, яна выдзелілася ў асобную галіну прафесійнай дзейнасці, паспяховае развіццё якой патрабавала забеспячэння спецыяльна падрыхтаванымі кадрамі – бібліёграфамі.

З развіццём грамадства ў цэлым і СДК у прыватнасці развівалася і ўскладнялася бібліяграфічная дзейнасць, адбылася яе дыферэнцыяцыя: вызначыліся дзейнасць па стварэнні БІ і дзейнасць па давядзенні БІ да карыстальніка.

З развіццём бібліяграфічнай практыкі ўзнікла неабходнасць яе тэарэтычнага абагульнення, прагназавання, вывучэння асноўных этапаў станаўлення бібліяграфіі як грамадскай з’явы – з’явілася навуковая бібліяграфічная дзейнасць (спачатку стварэнне новых навуковых ведаў адбывалася ў межах практыкі, пазней адасоблена і ў вучэбна-выхаваўчай дзейнасці). Масавасць прафесіі бібліёграфа вызвала да жыцця неабходнасць падрыхтоўкі кадраў і, адпаведна, стала развівацца вучэбная бібліяграфічная дзейнасць. З адасабленнем бібліяграфічнай дзейнасці ў розных грамадскіх інстытутах СДК узнікла арганізацыйна-упраўленчая дзейнасць.

Бібліяграфічная дзейнасць спачатку насіла аматарскі характар, з развіццём набыла рысы прафесійнай дзейнасці, адбылася яе дыферэнцыяцыя. На сенняшнім этапе яна развіваецца на прафесійным і аматарскім узроўнях.

2. Паняцце “бібліяграфічная дзейнасць” у тэрмінасістэме бібліяграфазнаўства. Суадносіны з паняццем “бібліяграфія”. Паняцце «бібліяграфічная дзейнасць» адносіцца да найбольш агульных паняццяў бібліяграфазнаўства. У 70-80-х гг. XX ст. яно атрымала тэарэтычнае абгрунтаванне ў межах дзейнаснага падыходу да разгляду бібліяграфіі інабыло катэгарыяльнае значэнне. З’явілася патрэба суаднясення яго з базавым паняццем «бібліяграфія».

Многія даследчыкі да сённяшняга дня разглядаюць паняцце «бібліяграфія» і «бібліяграфічная дзейнасць» як сінонімы. У многіх выпадках гэта магчыма і правільна. Але яны не заўсёды могуць замяняць адзін аднаго і таму ў некаторых выпадках можна гаварыць аб іх супадзенні, у некаторых аб паралельнасці існавання.

Усю разнастайнасць поглядаў на бібліяграфічная дзейнасць можна аб‘яднасць у два асноўныя падыходы: абмежавальны і пашыральны (пашыраны). Згодна першаму бібліяграфічная дзейнасць звужаецца да бібліяграфічнай практыкі (бібліяграфічнай практычнай дзейнасці). Згодна другому акрамя практыкі ўключае іншыя, вытворныя ад яе віды дзейнасці і адпавядае цэласнаму ўяўленню аб бібліяграфічнай дзейнасці як сістэме. Першы падыход дамінаваў доўгі час. Ён знайшоў адлюстраванне ў стандарце 7.0-77 “Библиография. Термины и определения”, у межах якога замацавана дыхатамія: бібліяграфія як галіна дзейнасці і бібліяграфазнаўства як навука об ёй. Ураўноўваліся тэрміны “бібліяграфія” і “бібліяграфічная дзейнасць”(“бібліяграфія – гэта вобласць навукова-практычнай дзейнасці па падрыхтоўцы і давядзенні да спажыўцоў БІ у мэтах уздзеяння на выкарыстанне твораў друку ў грамадстве”). Трактоўка тэрміна “бібліяграфічная дзейнасць”не прыводзілася наогул. Усе ўжытыя ў стандарце тэрміны адносіліся толькі да практычнай дзейнасці. Аб’ект бібліяграфіі быў абмежаваны “творам друку”, аднак у заўвазе гэта ўдакладнялася і заўвага па сутнасці абвяргала зыходнае паняцце “бібліяграфія”. Такая тэрміналагічная недакладнасць не дазволіла дабіцца адзінства трактоўкі тэрміна бібліяграфія і паўплывала на разнабой у яго прымяненні.

З наступнага тэрміналагічнага стандарта (ГОСТ 7.0-84 “Библиографическая деятельность. Термины и определения”), тэрмін “бібліяграфія” быў выключаны (аўтары палічылі яго рэгламентацыю немагчымай (заўчаснай)), ужываўся тэрмін «бібліяграфічная дзейнасць», аб’ём якога ўраўноўвася з паняццем бібліяграфічная практыка. У стандарце 7.0-99 «Информационно-библиотечная деятельность, библиография» бібліяграфічная дзейнасць азначана як галіна дзейнасці па задавальненню патрэбнасцей у бібліяграфічнай інфармацыі. Гэта значыць яна ўключае толькі практыку, за межамі застаюцца іншыя сферы бібліяграфічнай дзейнасці, напрыклад, даследчая, адукацыйная. Разам з тым даецца азначэнне тэрміна “бібліяграфія” – “інфармацыйная інфраструктура, якая забяспечвае падрыхтоўку, распаўсюджванне і выкарыстанне бібліяграфічнай інфармацыі”. Аб'ём паняцця па сутнасці роўны азначэнню бібліяграфіі як галіны навукова-практычнай дзейнасці па стварэнні і давядзенні да карыстальніка бібліяграфічнай інфармацыі.

Як бачна, ў стандартах замацаваны абмежавальны падыход да разгляду аб’ёма паняцця “бібліяграфічная дзейнасць”. Пашыраны падыход прадстаўлены ў поглядах А.П.Коршунава, М.Г.Вохрышавай і інш.

3. А.П.Коршунаў аб аб’ёме паняцця “бібліяграфічная дзейнасць”. А.П.Коршунаў аб бібліяграфіі як сістэме відаў дзейнасці. Бібліяграфічная практычная дзейнасць, бібліяграфічная навукова-даследчая дзейнасць, бібліяграфічная педагагічная і вучэбная дзейнасць, бібліяграфічная ўпраў-ленчая дзейнасць. (Самастойна па падручніку: Коршунов, О.П. Библиографоведение: в 2 ч. – М., 2001. – Ч. 1. Разд. ІІ–ІІІ. – С. **; Коршунов, О.П. Библиографоведение. – М., 1990. – С.65–73).