Віленскае барока - навук назва позняга барока ў манумент культавай арх-ры Б і Віленшчыны Глебай для росту маст пр-паў гэтага стылю стала вуніяцкая царква. Архіт помнікі выдзял вытанчцю і вертыкальнасю прапорцый, скульптурнай пластычнасцю фасадаў і інтэр'ераў, маляўн-цю і стройнасць сілуэта, створан шмат'ярусная ажурнымі вежамі, фігурнымі франтонамі і хвалістымі фасадамі. Ад сталага бел барока ХVІІ ст. з яго стрыманасцю і глыбокай унутран экспрэсіі віленскае адрознів дынамізмам, лёгкасцю, свабодай. У каталіцкім будаўнве др п ХVIII ст. маст хар-кі віленскага барока знайшлі менш ўвасаб-не, да таго ж для каталіцкіх храмаў гэтага перыяду характ больш грувасткія манумент формы. Важнае зн-не ў змене царкоўн архіт-ры ВКЛ адыграў полацкі ўніяцкі архібіскуп, пазней мітрапаліт Фларыян Гребницкий, які перабудаваў за свой кошт некалькі найб значных святынь на тэр сваёй дыяцэзіі (полацкі Сафійскі сабор, кафедр сабор і царква св. Мікалая ў Вільні). У пабудове уніяцкіх цэркваў па зах ўзорах варта бачыць не жаданне полонизировать беларусаў, але імкненне уніяцкай іерархіі мадэрнізаваць свае "старамодным", простыя і суровыя, на фоне эфектна барочнай арх-ры, святыні адпаведна духу часу. Росквіт віленскага барока звязаны з твор-цю выдатнага архітэктара Я. К. Глаўбіца, які на працягу 30 гадоў (1737-1767) працаваў у Б і Літве ў культавым і палацавым дойлідстве. Найбольш значная яго пабудова - уніяцкая царква св. Сафіі ў Полацку (1738 - 1750, разам з Б. Касінская), узведзеная на месцы святыні ХI ст., Падарвалася па ўказе прыблізна Пятра I Аляксандра Меншыкава ў 1710 г. Сваёй незвычайнай, невядомай дагэтуль стройнасц, вытанчанасцю яна зрабіла яркае ўражанне на сучаснікаў. Распаўс-ню стылю віленск барока садзейніч дз-ць на Б італь архітэктара Фантана ІІІ і беларуса А. Осикевича. Рысы віленск барока найб ярка праявіліся ў уніяцкіх культав збудав-нях: цэрквах базыльянаў у Березвечье пад Глыбокім Віцебскай вобл. (1756 - 1763), Баруны (1747 - 1757), Богаяўленскі і Крыжаўзвіжанскі цэрквах у Жыровічах (1769), і інш. Вяршыняй віленскага барока з'яўл Петрапаўлаўская царква ў Березвечье. Пры агуль традыцыйнай стр-ры - двухбашенная базыліка - будынак мае смелы і наватарскае вобраз. Пашкоджаны ў Вялікую Айчын вайну, храм быў канчатк разбураны ў 1960-я г. Адным з найбольш дасканалых узораў віленскага барока з'яўл вуніяцкая царква ў Баруны, узведзен пад кіраўніцт і па праекце манаха гэтага манастыра архітэктара Аляксея Осикевича. Новае рашэнне знешн аб'ёму і інтэр'еру, не ўласцівыя ні правасл, ні каталіц культавым будынкам, выкарыстана ў Жыровіцкім Крыжаўзвіжанскі царквы - храме-Кальварыі, які иммитирует шлях Хрыста на Галгофу. Грацыёзныя прапорцыі, эфектна вытанчаная архітэктурная пластыка, стройнасць сілуэта дазваляюць далучыць яго да найбольш гарманічн твораў культавай архіт-ры г маст стылю на Б. Найбуйнейшым дасягненнем арх-ры віленскага барока на Бі з характэрнай для яго ілюзіяй руху, ўзлёту, хвалістымі, скіраванасьцю духоўнай энергіі матэрыі уверх стала Успенская царква ў Віцебску, пабудаваная ў 1715 - 1743 г. па праекце і пад кіраўніцтвам Фантана ІІІ. Помнікамі непераходзячым гісторыка-культурн значэння і высокага маст вартасці, выкананымі ў стылі віленскага барока, Б увайшла ў гісторыю еўрапейскай арх-ры.
