Студопедия Главная Случайная страница Обратная связь

Разделы: Автомобили Астрономия Биология География Дом и сад Другие языки Другое Информатика История Культура Литература Логика Математика Медицина Металлургия Механика Образование Охрана труда Педагогика Политика Право Психология Религия Риторика Социология Спорт Строительство Технология Туризм Физика Философия Финансы Химия Черчение Экология Экономика Электроника

Р.-цё грам думкі на Б. у 16 – 1 пал. 17 ст. ( Ф. Скарына, М. Гусоўскі, А. Волан).




Найб. яркім выразнікам інтарэсаў сярэдніх слаёў бел. гараджан, зацікаўл. у р.-ці бурж. адносін, стаў Ф. Скарына (1490-1551) - выдатны прадстаўнік нац. паліт. і прававой думкі эпохі Адрадж. Ф. Ск. нар. каля 1490 г. у Полацку ў сям'і купца. У 1504 г. паступіў у Кракаўскі унів.-эт на фак.-тэт свабодных маст.-ваў, які зак. са ступенню бакалаўра філасофіі. Гуманіст. ідэі, з я. ён пазнаёміўся ў Кракаве, захапілі юнака, і ён едзе ў Зах. Еўр., дзе на працягу 6 гадоў удаск.-вае свае веды ў розных навуках. У 1512 г. Ф. Ск. стан. доктарам філасофіі і ў тым жа годзе Падуанскі унів.-эт прысвойвае яму - 1-му з усходніх славян - вучоную ступень доктара медыц. У 1517 г. Ф. Ск. пасяліўся ў Празе і распачаў актыўную выдав.-ю дз.-ць. Ён пераклаў на старабел. мову і выдаў на працягу 3 гадоў 23 кнігі Бібліі. 1-ая кн. Ф. Ск. «Псалтыр» выйшла ў Празе 6 жніўня 1517г. Г. дата ліч.-ца пачаткам бел. кнігадрук. Кіпучая і плённая дз.-ць Ф. Ск. праяв.-ся ў самых розных галінах. Ён быў і кнігавыдавец, і літаратар, і перакладчык, і мастак, і гісторык, і ўрач, і батанік, і мовазнаўца, і адважны падарожнік, і філосаф, і разам з тым, паліт. мысліцель і прававед, які вызн.-ся глыбокім і праніклівым розумам. Па размаху сваёй шматбаковай дз.-ці ён належ. да ліку тых вучоных-энцыклапедыстаў эпохі Адрадж., аблічча я. абяссмерціў Гётэ ў сваім «Фаўсце». Гал. крыніцай для выв.-ня светап. Ф. Ск., у т. л. паліт. і прававых ідэй, з'яўл. яго прадмовы і пасляслоўі да выдадзеных ім біблейскіх кніг, у я. бел. гуманіст выказаў свае думкі па найб. актуальных праблемах грамад. і паліт. жыцця таго часу. Светап. Ф. Ск. прасякн. моцнымі нац.-патрыят. ідэямі, я. ён выказваў у такіх яркіх паэтычных словах: «Понеже от прирожения звери, ходящие в пустыни, знають ямы своя; птицы, летающие по возъдуху, ведають гнезда своя; рибы, плывающие по морю и в реках, чують виры своя; пчелы и тым подобная боронять ульев своих, - тако ж и люди, игде зродилися и ускормлены суть по бозе, к тому месту великую ласку имають». Знач. месца ў прадмовах і паслясл. Ф. Ск. адводзіць паліт. і прававым праблемам. Для абазн.-ня дзяржавы Ф. Ск. ужывае ў сваіх працах такія тэрміны, як «посполитое доброе», «отчина своя», «собрание людское» і інш. Яны пав. былі азначаць арг.-цыю нас.-тва, я. займае акрэсленую тэрыт. і падпар.-ца адной і той жа ўладзе. Мэтай дзяржавы з'яўл. дасяг.-не ўсеаг. карысці, магч. лепшага жыцця. Паліт. ідэал Ф. Ск. - асветная, гуманная і моцная манархія. Узорнымі правіцелямі ён лічыў Саламона, Пталамея Філадэльфа, Салона, Лікурга, Нуму Пампілія і інш. стар/усх., стар/грэч. і рымскіх цароў і заканадаўцаў. На яго думку, манарх пав. быць набожным, мудрым, адукаваным, чулым, справядлівым да сваіх падданых. Ён абавязаны кіраваць дзяржавай у с трогай адпав.-ці з законамі, сачыць за справядлівым вык.-нем правас.-зя. Аднач. пав. быць моцным і грозным, умець у неабх. выпадку абараніць свой народ. Аднак Ф. Ск. адд. перавагу асвечанаму і міралюбіваму гаспадару. Яго ідэалам у гэтым сэнсе быў егіпецкі цар Пталамей Філадэльф. Не адмаўляючы існавання ў грам.-ве маёмаснай няр.-сці, Ф. Ск. лічыў, што ўзаемааднос. п.-іж «богатыми» і «убогими» пав. складвацца на асн. «братолюбия». Грам.-ва пав. грунт.-ца на міры і згодзе. Закон, на думку Ф. Ск., пав. быць годным для выканання, карысным для нас.-тва і адпав. звычаям, часу і месцу. Значную цікавасць уяўл. погляды Ф. Ск. на класіфік. права. Ён права дзеліць на натуральнае і пісанае. Натуральнае права закладз. у самой істоце чал.-ка. Яно аднольк. для ўсіх людзей, уласціва кожн. чал.-ку і не зал. ад месца і часу. Пісанае права Ф. Ск. падзяляў на боскае, царкоўнае (кананічнае) і земскае. Прадпісанні (нормы) боскага права змешчаны ў кнігах Старога і Новага Запавету. Кананічнае права - г. пастанаўленні (каноны), прынятыя царкоўнай уладай. Вялікую ўв. Ф. Ск. надае земскаму праву. У ім у зал. ад грамадскіх адносін, што рэгуляваліся п. нормамі, Ф. Ск. вылучаў: паспалітае права (яно ўкл. у сябе нормы грамадзян. і сямейн. права), міжнар., дзярж., крымін., ваен., гарадское, марское, гандлёвае права. Такі падзел права ў значнай ступені спрыяў як р.-цю прававой тэорыі, так і практыцы кадыфікацыі. Ф. Ск. прытрымл. ідэі вяршэнства народа ў праватв.-сці. Да ліку бел. гуманістаў 16 ст., побач з Ф. Скар., аднос. і М. Гусоўскі (каля 1480-1533), выдатны паэт-гуманіст эп. Адрадж. Стан.-не светап. М. Гус. праходзіла ў непасрэдных зносінах з італьянскімі гуманістамі. 3 1518 па 1523 гг. М. Гус. знах.-ся ў Рыме ў складзе бел.-польскай дыпламат. місіі і меў магч.-ць цесна сутыкацца з акружэннем рым. папы Льва X. Папа Сваё паліт. крэда М. Гусоўскі выкладае ў своеас. ф.-ме, у выгл. невял. адступленняў ад гал. сюжэта “Песні пра зубра”. Менав. у г. паэтычных адступл. змяшчаюцца грам.-паліт. погляды М. Гус., раскрыв. яго адносіны да дзярж. ладу ВКЛ, яго кіраўнікоў, дзярж. устаноў, да суч. яму вялікакняжацкай унутранай і знешняй палітыкі, да заканад.-тва, рэлігіі, царквы, а т/с міжнар. праблем, вырашэнне я. патрабавала намаганняў еўрап. краін. М. Гус. гнеўна асуджае войны, лічачы іх праявай маральнай дэградацыі грам.-ва, паказчыкам яго ўнутранай хваробы. Можна сказ., ш. твор М. Гус. - г. увабраны ў паэтычную форму палітычны трактат, у я. выказана адна з актуальнейшых паліт. ідэй таго часу - ствар. лігі еўрап. хрысц.-іх дзяржаў, накір. супр. Турцыі, з мэтай абароны хрысціянскіх кашт.-цей, славян. народаў. Паэма М. Гус. «Песня пра зубра» - г. бессмяр. духоўная спадчына вялікага патрыёта і гуманіста, я. заклікае народы да міру, дружбы, супрац.-ва і ўзаемадап., ш. вядзе да працвітання і прагрэсу. Найб. значным прадстаўніком паліт. і прававой ідэалогіі кальвінізму на Бел. і ў Літве быў Андрэй Волан (1530-1610). Выш. адукацыю ён атрымаў у пратэстанцкіх універ.-ах Франкфурта-на-Одэры і Крулеўца, дзе стаў гарачым прых.-кам кальвін. ідэй. Вярн.-ся на радзіму, працаваў у якасці сакратара Мікалая Радз івіла Чорнага, а потым дзяк. пратэкцыі апошняга займаў пасаду сакратара пры каралях польскіх і Вялікіх князях літоўскіх Жыгімонце II Аўгусце, Стэфане Баторыі і Жыгімонце III Вазе. А. Волан увах. у склад шэрагу дыпламатычных місій. У прыватнасці, пасля ўцёкаў караля Генрыха Валуа (1574) ездзіў да імператара Максіміліяна, а ў 1595 г. удзельн. разам са Львом Сапегам у перамовах у Маскве. 3 1568 г. А. Волан з'яўл. пастаянным паслом сойма. Найб. поўна паліт. і прававыя погл. А. Волана выкладзены ў працах «Пра палітычную, альбо грамадзянскую свабоду» (1572), «Прамова да Сенату...» (1572), «Пра дзярж. мужа і яго асабістыя дабрачыннасці» (1608). У сваіх працах А. Волан разглядаў дзяржаву як гістарычную з'яву. Ён прызнаваў існ.-не чал.-га грам.-ва да з'яўлення дзяржавы, я. паўстала, на яго думку, у вын. пагрозы натур.-ым правам людзей, з мэтай аховы іх жыцця і маёмасці. Грунтуючыся на паліт. вучэннях Арыстоцеля і Цыцэрона, ён вызначаў дзяржаву як злучэнне людзей дзеля дасяг.-ня аг. карысці ўсіх яго членаў. А. Волан - прыхільнік манархічнай ф.-мы дзярж. кіравання. Дз.-ць караля пав. быць абмеж. выканаўчымі ф.-цыямі. Іх ажыц.-не адбыв. згодна з законамі. У ?-ях паходжання права ён стаяў на рацыяналістычных пазіцыях - яно створана розумам чал.-ка. Права, я. супярэчыць чал.-му розуму - непрымальна. І таму яно альбо «вярхоўнай уладай адмяняецца, альбо бунтам простага чалавека». Т. ч., А. Волан прызнаваў уплывы розных сац. груп на фарм.-не прававых норм. Права пав. адпавядаць тром прынцыпам: быць справядлівым, выступаць гарантам свабоды і роўнасці, быць разумным. З апошняга вынікала неабх.-ць пастаяннага ўдаск.-ня заканадаўства. Права пав. стаяць на варце ўсеаг. справ.-ці. А. Волан падзяляў сучаснае яму грам.-ва на 3 саслоўі - шляхту, мяшчан і сялян. Як бачым, у сац. стр.-ры грам.-ва не знайшлося месца для дух.-тва. Няцяжка зраз., ш. у вачах мысліцеля як ідэолага рэфармацыі дух.-тву адмаўлялася права на існаванне. 3 др. боку, ён быў прыхільнікам надання сял.-тву аднолькавых юрыд. правоў нароўні са шляхтай і мяшчанамі. А. Волан выступаў супр. няр.-сці прадст.-коў розных саслоўяў перад законам, у сув. з чым права служ. т. прывілеяванай частцы грам.-ва. Ён лічыў, ш. менав. роўнасць людзей перад законам, яе ўвасабленне ў паліт. жыцці вызначаюць дасканаласць дзяржавы. Сваёй паліт. дз.-цю і тэарэт. працамі А. Волан аказаў значны ўплыў на палітыка-прававую думку ВКЛ і Польшчы др. пал. 16 - пач. 17 ст.

 

 







Дата добавления: 2015-06-29; просмотров: 239. Нарушение авторских прав


Рекомендуемые страницы:


Studopedia.info - Студопедия - 2014-2019 год . (0.002 сек.) русская версия | украинская версия