Пад кан. 15 ст. у >-сці еўрап. дзяржаў наступіў новы перыяд у р.-ці іх гісторыі і к.-ры, які прыйшоў на смену сяр/веччу. Эпоху г. сталі назыв. Адраджэннем, або Рэнесансам. Г. быў вялікі прагрэсіўны пераварот у гісторыі чал.-тва. У экан., паліт., ідэалаг. і культ. жыцці ўсяго еўрап. свету адбыл. надзв. змены, выкліканыя ломкай старых феад. адносін і зарадж. новых, капіталістычных, узмацненнем бурж. праслойкі грам.-ва. У 15-16 стст. склаліся эканам., сац.-паліт. і ідэалаг. перадумовы для станаўлення к.-ры Адраджэння ў ВКЛ: рост гарадоў, р.-цё таварна-грашовай гаспадаркі, павелічэнне гандлёва-рамесн. нас.-тва, ажыўленне грамадска-паліт. жыцця ў горадзе, узмац.-не сац.-класавай барацьбы ў вёсцы, змены ў светапогл. перадавой часткі феадалаў, паліт. цэнтралізацыя і дзярж.-прававая стабілізацыя грам.-ва, фарм.-не бел. народнасці і нац. самасв.-ці, актывізацыя і пашырэнне кантактаў з краінамі Зах. і Цэнтр. Еўр., гуманістычны і рэфармац. рух, секулярызацыя дух. жыцця. Хоць Беларусь, як сцвярджае У.М. Конан, была ў сац.-эканам. адносінах перыферыяй тагач. Еўропы - тут не паспелі сфарм.-ца эл.-ты раннебуржуазнага грам.-ва, якія доўгі час лічыліся бадай што адзінай сац. перадумовай Адр.-ня. Аднак бел.-літ.-польс. рэгіён 16 ст. добра ўпісваўся ў тагач. еўрап.-ю к.-ру, хоць і не знах.-ся ў эпіцэнтры яе р.-ця. Новы крок у сваім р.-ці зрабіла прававая к.-ра - створаны аг/еўрапейскага зн.-ня Статуты. Сярод феадалаў і заможных гараджан узмацн. мецэнацкія тэндэнцыі. Ідзе станаўл. бел. мовы, нац. пісьменнасці, літ.-ры, маст.-ва, айчын. пісьм.-сці на лацін. і польс. мовах. Г. перыяд хар.-ца дэмакратызацыяй к.-ры, пашырэннем сац. базы дух. вытв.-ці, ш. было абумоўл. узрастаючай роляй гараджан у грамадскім жыцці. У 16 ст. бел. к.-ра набывала ўсё > арыгін. і непаўт. рысы. Яе арыг.-сць праяўл. ва ўсім - нар. тв.-сці, літ.-ры, адукацыі, кнігадрук., арх.-ры, маст., грамадска-паліт. думцы. У к.-ры 16 ст. суіснав. і ўзаемадз.-лі самыя розныя, новыя і застарэлыя, перадавыя і кансерватыўныя ідэі, плыні, стылі, сінтэзаваліся 2 эпохі - Сяр/вечча і Адрадж.Л. Сапега (1557 - 1633) - паліт., грамадскі і ваен. дзеяч ВКЛ, дыпламат, мысліцель. Паходзіў са стараж. роду аршанскіх баяр. Зорка 1-ай велічыні на небасхіле паліт. гісторыі Бел. Ён нарадзіўся ў маёнтку Астроўна на Віцебшчыне ў шлях. сям'і. Л.Сапега атрымаў бліскучую адукацыю - спачатку ў Нясвіжскай пратэст. школе, а затым у Лейпцыгскім універ.; свабодна валодаў 5-ю мовамі. Па вяртанні з Германіі Л.Сапега быў заўваж. Сцяпанам Батурам і прын. на службу да вялікага князя. У 1579-82 гг. на чале харугвы ён ваяваў супр. маскоўцаў. У 1584 г. Л.Сапега ўзначаліў надзв. адказнае пасольства ў Маскву, у часе я. выявіў неардынарныя дыпламат. зд.-сці, дамогшыся падпісання вельмі выгаднага для Бел. «вечнага міру», за ш. і быў у 1585 г. прызначаны на пасаду падканцлера. Як падканцлер, а з 1589 г. як канцлер Л.Сапега кіраваў замеж. палітыкай Бел. гаспадарства і прыкметна ўплываў на нутраное жыццё краіны. Першарадная заслуга Л.Сапегі ў тым, ш. ён падрыхт. і дамогся зацверджання Статута 1588 г., я. гарантаваў эканам. і паліт. незал.-ць ВКЛ ад суседніх Польшчы і Масковіі. Істотна тое, ш. ён ужо тады быў прыхільнікам не абагоўленай манархіі, а моцнай дэмакратычнай, прававой дзяржавы, дзе, пав. яго словаў, «пав. панаваць законы, а не асобы». Л.Сапега адыграў вызначальную ролю ў часе буйных ваен. кампаніяў на ўсходзе ў 1609-1611 і 1617-1618 гг. Дзякуючы ягонай асабістай мужнасці і паліт. таленту Бел. гаспадарства тады прыкметна пашырыла межы, вярнуўшы свае старад. землі. Так, пав. умоваў Дзявулінскага замірэння ад 1 снежня 1618 г. Вялікаму Княству вярталіся Смаленск, Дарагабуж, Белы, Старадуб, Невель, Себеж, Красен, Ноўгарад-Северскі, Вяліжская воласць і Манастырскае гарадзішча. Пра незв.-сць асобы Л.Сапегі, яго глыбокі патрыятызм асабл. сведчыць той факт, што ў часе вайны Вялікага Княства са Швецыяй, у 1625-1629 гг., ён ахвяраваў амаль усю сваю маёмасць на ўтрыманне войскаў, зрабіўшы ўсё магч. дзеля вырат.-ня Бацькаўшчыны ў тую чорную часіну. Дзякуючы чыннасці Л.Сапегі наша гаспадарства не т. здолела захаваць сваю незал.-ць у складаны гістарычны момант, але і перажыло новы перыяд эканам. і культурн. росквіту, які поўным правам можна назваць «эпохаю Лева Сапегі».
