У канцы 19 ст культура Беларусі развівалася ў даволі складаных абставінах і мела шэраг асаблівасцей: цесная сувязь культ. Жыцця з агульнадэмакратычным уздымам, уздымам нац. Самасвядомасці беларусаў, імкненнем да свабоды і роўнасці;цесная сувязь культ. Бел. з культ-мі рус., украінскага, польскага, літоўск. Народаў; жорсткая палітыка русіфікацыі з боку царскіх улад, адсутнасць нават аўтаноміі, не кажучы аб уласнай бел. дзяржаве. У пач. 20 ст на Бел. павялічылася сетка школ і вучылішчаў прафесійнага навучання, дзе рыхтаваліся спецыялісты для розных галін гаспадаркі. На пач. 1910г налічвалася 66 чыгуначных, сельскагасп., рамесніцкіх і інш. Школ і вучылішчаў. Агульныя ўмовы развіцця культуры Бел др. Паловы 19-пач. 20 ст сведчаць аб паступовым складанні галоўных класаў буржуазнага грам-ва(пралетарыяту і буржуазіі), фарм-ні бел. нацыі. Пач. 20 ст быў адзначаны уздымам бел нац. Руху. Пашыраецца дзейнасць вядомых дзеячаў бел. гр-ва за ўтварэнне нац. Сістэмы адукацыі (Колас арганіз прыватную школу, у як. Навуч. 12 вучняў. Гэта была адна з першых на Бел. школ з навучаннем на бел мове, падрыхтаваў кнігу “Другое чытанне для дзяцей беларусаў”-хрэстаматыя для вучняў пачатковых школ Бел.У справе адраджэння бел школы трэба адзначыць Палуяна(публіцыст, празаік і літаратуразнавец, адзін з пачынальнікаў бел прафес. Літ. Крытыкі, напісаў першы ў бел крытыцы аглядны артыкул “Бел літ-ра ў 1909 годзе”, адстойваў правы бел. на развіццё сваёй мовы і культ “Пра нац школу на Бел”). Культ. Бел. гэтага перыяду мае выдатныя ўзоры літ. твораў на бел. мове(Ф. Багушэвіч зб. “Дудка бел.” і “Смык бел-кі”, кніжцы апавяд. “Тралялёначка”. Найважнейшымі грам-мі ідэямі Багушэвіча былі павага да чал. Працы, роўнасць усіх людзей, адданасць радзіме, літ. Творчасць і грам. Дзейнасць Баг. Абуджала нац. Самасвядомасць беларусаў, яго ідэйная спадчына з’явілася фундаментам ідэалогіі бел. нац-вызваленчага руху пач. 20 ст; Багушэвіч станоўча ўплываў на сваіх сучаснікаў Лучыну, Гурыновіча, а пасля на раннюю творчасць Я.Купалы, Коласа, М. Багдановіча. У пач. 20ст. бліскуча праявіўся талент Купалы, Коласа, Цёткі, Гарэцкага. Выдатны дзеяч бел нац-вызваленчага руху- Зміцер Жылуновіч, аўтар публікацый па паліт. Гісторыі Бел.), арх-ры і жывапісу(у гістарычным жанры аўтары звяртаюц. Да тэм далёкага мінулага Беларусі. Найб. Вяд. Мастакамі гэтага жанру былі Манюшка, Сухадольскі, Альхімовіч(ствар. Карціны на тэмы літ., бел, польскай гістрыі:”Пахаванне Гедыміна”, “Пасля бітвы”). Быў ўтвораны бел прафесійны тэатр(Буйніцкі- бел акцёр, рэжысёр, тэатральны дзеяч, вакол якога арганізавалася група аматараў сцэны,як. На працягу 1907г ператварылася ва ўстойлівы аматарскі тэатр. Праз нек. Час, у 1910г, стала прафесійнай і атрым. Назву “Першая бел трупа Ігната Буйніцкага”).Такім чынам,гэта цалкам узятае спряла як уздыму нац. Самасвядомасці, так і ўкладу бел культ-ры ў скарбонку культур іншых народаў.
