Студопедия — Рознаскланяльныя назоўнікі
Студопедия Главная Случайная страница Обратная связь

Разделы: Автомобили Астрономия Биология География Дом и сад Другие языки Другое Информатика История Культура Литература Логика Математика Медицина Металлургия Механика Образование Охрана труда Педагогика Политика Право Психология Религия Риторика Социология Спорт Строительство Технология Туризм Физика Философия Финансы Химия Черчение Экология Экономика Электроника

Рознаскланяльныя назоўнікі






Да рознаскланяльных у сучаснай беларускай мове адносяцца наступныя групы назоўнікаў:

назоўнікі, якія з'яўляюцца назвамі маладых істот: дзіця, цяля (цялё), птушаня (птушанё);

тры назоўнікі на -мя: імя, племя, стрэмя;

назоўнікі мужчынскага роду з канчаткам –а (-я) тыпу бацька, стараста, дзядуля, старшыня, а таксама назоўнікі агульнага роду тыпу плакса, забіяка, ціхоня, калі яны абазначаюць асоб мужчынскага полу.

 

Заўвага. Аўтары некаторых дапаможнікаў па беларускай мове адносяць назоўнікі мужчынскага роду з канчаткам -а(-я), а таксама назоўнікі агульнага роду да 1-га скланення. На гэта няма дастатковых падстаў: у сучаснай беларускай мове такія на­зоўнікі ва ўскосных склонах маюць канчаткі, ўласцівыя часткова 1-му, часткова 2-му скланенню.

 

Назоўнікі, якія з'яўляюцца назвамі маладых істот, у назоўным і вінавальным склонах адзіночнага ліку маюць канчатак -я(-ё): ягня (ягнё), жарабя (жарабё), звераня (зверанё). У родным, давальным і месным скло­нах адзіночнага ліку яны маюць канчатак , г. зн. змяняюцца, як назоўнікі 3-га скланення; у творным склоне ўжываюцца з канчаткам -ём, як назоўнікі 2-га скланення.

У родным і вінавальным склонах множнага ліку назоўнікі — назвы маладых істот маюць нулявы канчатак: цялят, птушанят. Ва ўскосных склонах адзіночнага ліку, апрача вінавальнага і творнага, у іх паяўляецца суфікс -яц-, а ва ўсіх склонах множнага ліку -ят- (выключэнне: дзяцей).

Рознаскланяльныя назоўнікі ніякага роду імя, племя, стрэмя пры скланенні могуць набываць суфікс -ен- і змяняцца без яго: імя і імені, племя і племені; імю і імені, племю і племені; імем і іменем, племем і племенем. Склонавыя формы без суфікса (імя, імю, імем) не адрозніваюцца ад форм назоўнікаў 2-га скланення; пры наяўнасці -ен- яны супадаюць з формамі назоўнікаў, што абазначаюць назвы маладых істот: родны, давальны і месны склоны маюць канчатак : імені, племені, творны — -ем: іменем, племенем.

У множным ліку назоўнікі імя, племя, стрэмя ўжываюцца з суфіксам -ён-: імёны — імёнаў, імёнам, плямёны — плямёнаў, плямёнам, страмёны — страмёнаў, страмёнам.

Скланенне назоўнікаў мужчынскага роду на -а(-я) у беларускай мове адрозніваецца ад скланення назоўнікаў жаночага роду (у рускай мове ніякага адрознення ў склонавых канчатках гэтых назоўнікаў няма; параўн. тёте — дяде, тётей — дядей, с бабушкой и дедушкой). Асноўнае адрозненне пры гэтым выяўляецца ў давальным, месным і творным склонах. У родным і вінавальным склонах назоўнікі мужчынскага роду маюць такія самыя канчаткі, што і назоўнікі жаночага роду: у родным — -ы, -і: старасты, бацькі, старшыні, у вінавальным — -у(-ю): старасту, бацьку, старшыню.

Канчаткі творнага склону назоўнікаў мужчынскага роду вызначаюцца характарам асновы і націскам: пасля цвёрдых зычных у ненаціскным становішчы яны маюць канчатак -ам: старастам, бацькам, у націскным — -ою: тамадою, Кузьмою; пасля мяккіх зычных адпаведна — -ем: Пецем, дзядулем і -ёй(-ёю): старшынёй, суддзёю.

Ад асновы і націску залежаць таксама канчаткі давальнага і меснага склонаў гэтых назоўнікаў: канчатак маюць назоўнікі з цвёрдаю асновай: стараста — старасту, пры старасту, мужчына — мужчыну, пры мужчыну; — з мяккаю асновай: Пеця — Пецю, пры Пецю, дзядуля — дзядулю, пры дзядулю. Словы, якія ўтрымліваюць націск на канчатку, у давальным і месным склонах канчаюцца на : тамада — тамадзе, пры тамадзе. У назоўніках з мяккаю асновай пры націскным канчатку (старшыня, суддзя) дапускаюцца варыянтныя канчаткі або : перадаць старшыню і старшыні, гаварыць пры суддзю і пры суддзі.

Гэтаксама скланяюцца і назоўнікі агульнага роду тыпу плакса, забіяка, ціхоня, калі яны абазначаюць асоб мужчынскага полу: плакса — плаксам, пры плаксу, за­біяка — забіякам, пры забіяку, ціхоня — ціхонем, пры ціхоню. Выключэнне: назоўнік сірата, склонавыя канчат­кі якога не залежаць ад полу асобы, што абазначаецца гэтым словам.

 







Дата добавления: 2015-09-04; просмотров: 12017. Нарушение авторских прав; Мы поможем в написании вашей работы!



Шрифт зодчего Шрифт зодчего состоит из прописных (заглавных), строчных букв и цифр...

Картограммы и картодиаграммы Картограммы и картодиаграммы применяются для изображения географической характеристики изучаемых явлений...

Практические расчеты на срез и смятие При изучении темы обратите внимание на основные расчетные предпосылки и условности расчета...

Функция спроса населения на данный товар Функция спроса населения на данный товар: Qd=7-Р. Функция предложения: Qs= -5+2Р,где...

Тема 2: Анатомо-топографическое строение полостей зубов верхней и нижней челюстей. Полость зуба — это сложная система разветвлений, имеющая разнообразную конфигурацию...

Виды и жанры театрализованных представлений   Проживание бронируется и оплачивается слушателями самостоятельно...

Что происходит при встрече с близнецовым пламенем   Если встреча с родственной душой может произойти достаточно спокойно – то встреча с близнецовым пламенем всегда подобна вспышке...

Понятие и структура педагогической техники Педагогическая техника представляет собой важнейший инструмент педагогической технологии, поскольку обеспечивает учителю и воспитателю возможность добиться гармонии между содержанием профессиональной деятельности и ее внешним проявлением...

Репродуктивное здоровье, как составляющая часть здоровья человека и общества   Репродуктивное здоровье – это состояние полного физического, умственного и социального благополучия при отсутствии заболеваний репродуктивной системы на всех этапах жизни человека...

Случайной величины Плотностью распределения вероятностей непрерывной случайной величины Х называют функцию f(x) – первую производную от функции распределения F(x): Понятие плотность распределения вероятностей случайной величины Х для дискретной величины неприменима...

Studopedia.info - Студопедия - 2014-2024 год . (0.014 сек.) русская версия | украинская версия