Ішінара бақылау әдісі және оның теориялық негіздері

Қ оғ амдағ ы болып жатқ ан қ ұ былыстар мен процестерді, ө згерістерді статистикалық зерттеуде тексерілуге алынатын жиынтық бірліктерін қ амту дә режесіне қ арай, жаппай жә не жартылай бақ ылау болып екі тү рге бө лінеді. Жартылай бақ ылау ә дісі соң ғ ы жылдары жиі қ олданылады. Зерттеу тә сілдеріне қ арай ішінара, жеке ауқ ымды жә не жиынтық тың негізгі бө лігі сияқ ты ү ш тү рге бө лінеді.

Статистикалық ішінара бақ ылау ә дісі деп жалпы жиынтық бірліктерінен зерттеуге кездейсоқ белгілі бір тә ртіппен ғ ылыми негізде алдын-ала іріктеліп алынғ ан кейбір бө ліктерін айтады. Одан шық қ ан қ орытынды кө рсеткіштерді жалпы жиынтық кө рсеткіштеріне толығ ымен таратуғ а, қ олдануғ а қ олдануғ а болады.

Статистикада ішінара бақ ылауды жү ргізгенде екі жиынтық бірліктері – негізгі жә не жалпы жә не ішінара бақ ылау – бірге қ олданылады. Зерттеуге алынатын қ оғ амдық қ ұ былыстар, процестер, заттар жиынтық тарының барлығ ын негізгі немесе жалпы жиынтық деп, ал жалпы жиынтық тың ішінен тексеруге іріктеліп алынғ ан бө лігін ішінара жиынтық бірліктері деп атайды.

Ішінара бақ ылауды жү ргізу кезінде мынадай негізгі сипаттамалар мен белгілер қ олданылады:

 

N – зерттеу жататын барлық жиынтық бірліктерінің саны (жалпы жиынтық);

n – ішінара бақ ылауғ а алынатын жиынтық бірліктерінің саны (ішінара жиынтық);

х – жалпы жиынтық тың орташа шамасы (жалпы орташа);

– ішінара жиынтық тың орташа шамасы (ішінара орташа);

² – жалпы жиынтық тың шашырандылығ ы (жалпы шашыранды);

^{2 –} ішінара жиынтық тың орташа шамасы (ішінара шашыранды);

M – жалпы жиынтық тың ішінде ө зіне тә н белгісі бар бірліктер саны;

m – ішінара жиынтық ішінде ө зіне тә н белгісі бар бірліктер саны;

P – жалпы жиынтық ішінде ө зіне тә н белгісі бар бірліктердің ү лесі

 

W – ішінара жиынтық тың ішінде ө зіне тә н белгісі бар бірліктердің ү лесі

∆ - (дельта) ішінара бақ ылаудағ ы қ атенің шегі;

μ - (мю) ішінара бақ ылаудағ ы орташа қ ате;

F - ық тималдылық;

t - ық тималдылық сенім коэффиценті.[31]