Згерменің көрсеткіштері және өны есептеу тәсілдері

Орташа сызық тық ауытқ уды ауытқ удың нақ ты абсолюттік

арифметикалық орташа шамасы деп те атайды. Яғ ни орташа сызық тық ауытқ у деп ә рбір белгінің (х)жеке мә нінен арифметикалық орташа шаманың () алып, одан шық қ ан ауытқ у қ осындысы белгі санын – (n) ге бө лгеннен немесе ә р қ атардағ ы ауытқ у кө рсеткіштерін жиіліктеріне (f) кө бейтіп, ал оның қ осындысын сол жиіліктің жалпы жиынтығ ы –ге, бө лгеннен шық қ ан шаманы айтады. Бұ л орташа сызық тық ауытқ уды жай жә не салмақ талғ ан тә сілмен есептеу болып саналады.

Статаистикада орташа сызық тық ауытқ у ә рпімен белгіленеді жә не

мына формуламан есептелінеді:

 

жай тү рі, салмақ талғ ан тү рі,

 

мұ нда х – белгілердің жеке сандық мә ні

- белгілердің орташа шамасы;

n – белгілердің саны;

f – жиілік кө рсеткіштердің мә ндері

Σ – жинақ тау белгісі.

Орташа шаршылық ауытқ у деп шашыранды кө рсеткіштерін тү бірлеуді айтады. Оны сигма ә рпімен белгілейді жә не тө менде берілген формула бойынша есептейді:

 

жай тү рі, салмақ талғ ан тү рі

 

Шашыранды мен орташа шаршы ауытқ у ө згермелі қ атарлар белгілерінде жә не арифметикадлық орташа шамада берілген атаулы ө лшем бірлігімен ө лшенеді.

Ө згерменің коэффиценті дегеніміз орташа шаршы ауытқ у кө рсеткішін арифметикалық орташа шамағ а бө лу. Статистикада ол латынның V ә рпімен белгіленеді жә не мына формула арқ ылы есептелінеді:

Мү нда - орташа шаршылық ауытқ у;

- арифметикалық орташа шама.

Ө згерме коэффицентінің ө лшем бірлігі процентпен беріледі жә не ол неғ ұ рлым кіші болса, соғ ырлым орташа шама бірің ғ ай жиынтық қ ұ былысын нақ тылы сипаттайды.[28]