Халық санын болжаудың статистикалық әдістері

 

Халық тың алдағ ы санын есептеу келесі ә дістермен жү ргізіледі:

1. Жас бойынша жылжыту ә дісі — тұ лғ аның " х" жасынан келесі " х +1" жасына ауысу. Халық тың ә рбір жас аралық тобынан белгілі бір жастағ ы ө мір сү ру коэффициентін есепке алып, келесі жылғ а жылжу. Қ азақ стан Республикасының статистика жө ніндегі агенттігі ерекше кестеде ә рбір жылдағ ы халық тың ө мір сү ру коэффициенттерін есептейді. Оның мазмұ ны тө мендегі 1 -кестеде кө рсетілген.

Статистикалық қ ызметкерлер осындай кестенің ү лгісі кө мегімен ө мір сү ру коэффициенттерін Қ азақ стан Республикасының барлық халқ ы, соның ішінде ә йелдер, ерлер жә не қ ала, ауыл халқ ы бойынша бір жас интервалымен 0 жастан бастап 100 жасқ а дейін санайды. Ө мір сү ру кестесінің кө рсеткіші 1-кесте туылғ ан кезде болжанатын ө мір сү ру ұ зақ тығ ы - туылғ ан ұ рпақ тың барлық ө мір сү ру ұ зақ тығ ында ә р жастағ ы ө лу дең гейі осы кө рсеткіш есептелген жылдардағ ыдай болғ ан жағ дайда осы ұ рпақ тан бір адамның орташа есеппен ө мір сү руі керек жылдардың орташа саны.

1-кесте

Халық тың ө мір сү ру кестесі

 

Жасы	Х жасына дейін ө мір сү ретіндер саны	Х жасында ө лгендер саны	Х жасында ө лу ық тималдылығ ы	Х жасынан х+1 жасына дейін ө мір сү ру ық тималдылығ ы	Х жасындағ ы ө мір сү ретіндер саны	Х жасындағ ы жә не қ ның жоғ ары жастағ ы адамдар саны	Алдағ ы ө мірдің орташа ұ зақ тығ ы, жыл	Х жасынан х+1 жасына дейін ө мір сү ру коэффициенті
Х	lx	dx	qx	px	Lx	Tx	ex	Px

 

2. Халық тың жалпы ө сімінің коэффициенті туралы мә ліметтер негізінде глобалды ә діс жатыр.

мұ ндағ ы S_t - келесі t жылғ а болжанғ ан халық саны;

S_n- ағ ымдағ ы соң ғ ы жылдағ ы нақ ты халық тың саны;

K_{∆ жалпы} - халық тың жалпы ө сім коэффициенті (промилльмен);

t- болжам жасалатын уақ ыт (ай, жыл).

3. Халық санының орташа абсолюттік ө сімінің мә ліметтерін пайдаланып:

мұ ндағ ы - орташа абсолюттік ө сім.

∑ ∆ - халық санының абсолюттік ө сімдерінің қ осындысы,

m - ө сімдердің саны.

4. Халық санының орташа ө су карқ ынының мә ліметтерін пайдаланып:

 

S_t=S_n·T^t

 

мұ ндағ ы, Т - халық санының орташа ө су қ арқ ыны[61]