Халық қозғалысына қатысты көрсеткіштер

 

1. Халық тың қ ұ рылымы, ү лес салмағ ының кө рсеткіштері (мысалы, жас бойынша, жыныс бойынша). Халық тың саны мен оның қ ұ рылымын кө рнекті етіп кө рсету ү шін график жас-жыныстық пирамида тү рінде бейнеленеді: тігінен - халық тың жас аралық тары, ал кө лденең інен - ә р жастағ ы адамдардың саны немесе ү лесі, осътің сол жағ ында — ерлер, оң жағ ында ә йелдер кө рсетіледі.

2. Координация коэффициенті – халық тың жеке категорияларының ө зара қ атынасы. Мысалы, ерлердің санының ә йелдер санына қ атынасы.

3. Халық тың табиғ и жә не миграциялық қ озғ алысының коэффициенттері.

Халық тың миграциялық жә не табиғ и қ озғ алысының коэффициенттерін есептеудегі жалпылама ә діс неде?

Олар интенсивтіліктің қ атысты мә ндері ретінде қ арастырылады. Демографиялық процесс кезіндегі белгілі бір қ атынаста белгіленеді жә не промиллемен кө рсетіледі (қ атынас нә тижесін 1000-ғ а кө бейтеміз). Бұ л кө рсеткіштерді есептеу ә дісіндегі орташақ тығ ы - белгілі демографиялық процестің (S) (туу, ө лу, некеге тү ру, ажырасу, т.б.) халық тың орташа санына қ атынасы ретінде анық талады. Сонымен, барлық есептелінетін коэффициенттер жалпы коэффициенттер деп аталады. Ал халық тың белгілі бір тобы ү шін ғ ана есептелінетін коэффициенттер арнайы коэффициенттер деп аталады.

Арнайы жә не жастық туылу, ө лу, некеге тү ру, ажырасу коэффициенттері, Покровскийдің ө міршең дік коэффициенті, миграцияның (кө шіп-қ ону) тиімділік коэффициенті ерекше жағ дайғ а жатады.

 

Халық тың табиғ и қ озғ алысының коэффнциенттері

 

4. Жалпы туу коэффициенті: К _{жалпы туу} =

 

мұ ндағ ы, S — халық тың орташа жылдық саны

 

5. Арнайы туу коэффициенті: К_{ар туу}=

мұ ндағ ы, — 15-49 жастағ ы ә йелдердің орташа саны.

6. Жастық туу коэффициенттері -ә йелдердің белгілі жас тобынан туылғ ан балалар санының осы жас аралығ ындағ ы ә йелдердің орташа санына қ атынасына тең болады.

7. Жалпы ө лу коэффициенті: К_{ө лу}= ;

8. Нә рестелердің шетінеу коэффициенті деп 1 жасқ а толмағ ан сә билердің шетінеп кеткен (ө лімінің) дә режесін кө рсететін шаманы айтады. Бұ л коэффициент екі тә сілмен табылады:

а) нә рестелердің туылу кезең ін есепке алмай -

К_{нә р.шет.} =

Мұ ндағ ы К_{нә р.шет} - нә рестелердің шетінеу коэффициенті,

ә) нә рестелердің туылғ ан кезең ін есепке алып -

К_{нә р.шет.} =

мұ ндағ ы N₀- ө ткен жылы туылғ ан балалар саны, N₁- aғ ымдaғ ы жылы туылғ ан балалар саны.

9. Жастық ө лу коэффициенттері анық талғ ан жас тобындағ ы ө лгендер санының осы жастағ ы халық тың орташа санына қ атынасына тең.

10. Туу жә не ө лу процестері арасындағ ы қ атынасты анық тау ү шін Покровский коэффициенті (ө міршең дік) қ олданылады:

 

К_{Покровский ө міршең дік} =

11 Табиғ и ө сім коэффициенті:

12. Жалпы некелілік коэффициентін анық тау ү шін бір жылда тіркеуге алынғ ан неке санын халық тың жылдық орташа санына бө леді жә не оны 1000-ғ а кө бейтеді:

Осы жалпы коэффициенттің кемшілігі: формуланың бө лімінде неке жасындағ ылар саны емес, барлық халық саны алынады. Ал арнайы коэффициент қ олдану арқ ылы бұ л кемшілік жойылады, яғ ни некеліліктің арнайы коэффициентін есептегенде, формуланың бө лімінде неке жасындағ ылардың орташа саны болады.

13. Жалпы ажырасу коэффициенті де осындай тә сілмен анық талады:

 

14. Арнайы некелілік жә не ажырасу коэффициенттері некеге тұ ру жасын анық тайды (15 жастан жә не одан да жоғ ары), мысалы

К _{арнайы некелілік} =

15. Ажырасушылық тың арнайы коэффициенті:

К _{арнайы ажыр}=

16. Некелік жә не ажырасушылық коэффициенттері тө мендегідей жас тобы аралық тарында (ерлер жә не ә йелдер ү шін жеке, бө лек) есептелінеді: 16-19, 20-24, 25-29, 30-34, 35-39, 40-44, 45-49, 50-54, 55-59 жас.