Облитерацялы эндартеритті емдеудің хирургиялық тәсілдері

1) Кө к тамырына жасалатын операциялар.

2) Артерияғ а жасалатын операциялар.

3) Симпатикалы жү йке жү йесіне жасалатын операциялар.

Кө к тамырғ а операция жасау. 1902ж. Сан-Мартин артериямен вена арасының анастомозын ұ сынғ ан. Бұ л операция аяқ тың қ ан айналысын жақ сартады деп сенген. Бірақ та артериядағ ы қ ан қ ысымы венадағ ы қ ысымнан жоғ ары. Сондық тан қ ан артериядан венағ а ағ ады. Ал Сан-Мартин ойлағ ан венадан артерияғ а ағ ады деп Каррель, Кеннон, В.А.Оппелъ мұ ндай операцияғ а қ арсы болғ ан. Ө йткені бұ л анастомоздан соң қ ан ағ ыны бұ зылады - қ ан вена клапандарына карсы ағ ады:

Эндартериитте тарылғ ан немесе бітелген артериямен қ ан келуі нашарланғ ан, ал сау бітелінбеген венамен қ ан кетуі бұ зылмағ ан дұ рыс. Сондық тан В.А.Оппель артериямен қ атар венаны байлап тастауды ұ сынғ ан. Бұ дан соң қ анның ағ ымы мен қ ұ йылуы тең деседі. Бұ л тең дестік қ ан айналымы қ ан айналымы ық шамдалғ ан деп аталынатын қ ұ былыспен негіздес. Егер аяқ - қ олдың жыртылғ ан артериясы байланып венасы байлаусыз қ алдырылса жарақ аттанғ ан аяқ - қ олдың гангренасы басталады. Ал егер артериямен қ оса вена қ ан тамыры да байланылса гангрена байқ алмайды. Осылай қ ан айналысын тендестіру Оппельдің эндартериитті емдеу ү шін жаң а операцияны ұ сынуына негіз болғ ан.

Артерияғ а операция жасау - 1926ж. Люис жә не Рейхерт аяқ артериясының резекциясын қ олдануды ұ сынғ ан. Авторлардың ойынша негізгі артерия бітеліп тез арада коллатеральды қ ан тамырлары пайда болады.

Д.Н.Думбадзе артериямен қ оса венаның резекциясын орындау қ ажет деп атағ ан.

Симпатикалық жү йке жү йесіне жасалатын операциялар - 1899ж. француз хирургі Жабуле сан артериясын ашып, оның симпатикалық жү йке бұ тақ тарын кесуді ұ сынғ ан.

1914ж. Р.Лериш артерияның адвентициясын 8—10см. ұ зындық та сылып алып тастауды ұ сынғ ан. Бұ ндай операциядан соң артерия аневризмасы басталады, кейде ол жыртылады.

В.И. Разумовский артерия алкоголизациясын ұ сынғ ан артерияның сыртқ ы қ абатын спиртпен сү рту.

1925ж. Аргентина хирургі Диаз (Diаz) симпатэктомия операциясын ұ сынғ ан.

Симпатэктомия кең пайдаланылып эндартериитті емдеуде едә уір кө мек кө рсетеді. Р.Лериштің қ абары бойынша науқ астардың 40% операциядан соң жұ мысқ а кіріседі. Науқ астардың 25% симпатэктомия нә тиже бермейді.

Сондық тан соң ғ ы жылдары ауруғ а ұ шырағ ан артериянын ө зіне операция жасау жиі қ олданылады.

Интимотромбэктомия - артерияның ішкі қ абатымен қ оса тромбты алу. Операция ү стінде жә не одан соң гепарин пайдаланылады. Болмаса тромб қ айта пайда болып артерия бітеледі.

Егер артерияның ө згерісі кө пке жайылса интимэктомияны орындау қ иын жә не нә тижесіз. Бұ л жағ дайда ө згерген артерияны ауыстыру (ө лген адамның артериясымен, венасымен, немесе жасанды протезбен) орындалады.

Операцияны орындауды жең ілдету ү шін ауруғ а шалдыкқ ан артерияны резекцияламай - жасанды артерия протезін артериянын бітелген жерінен жоғ ары да жә не тө менде жалғ айды.

Бү йрек ү сті бездерін алып тастау операциясын В.А.Оппель ұ сынғ ан. Автордың тірісінде бұ л операцияны қ олданушылар болмағ ан. Кейінірек француз хирургі Р.Лериш симпатикалы бағ анамен қ оса бір бү йрек ү сті безін алып тастауды қ олданғ ан.

Аурудың асқ ынғ ан кезең інде аталғ ан консервативті жә не оперативті емдеу тә сілдері аяқ ты сақ тауғ а жағ дай туғ ызбайды. Бұ л аурулардың аяғ ын емес жанын сақ тау ү шін жалгыз шара - аяқ ампутациясын жасауғ а мә жбү р етеді. Ө те қ ысқ а орындалғ ан ампутация гангренаның жоғ арығ а шабуына соғ ып қ айталап операция жасауғ а мә жбү р етеді. Некроздың жайылғ ан мө лшерін анық тау ү шін Мошкович тә сілі қ олданылады. Артерияғ а морфий қ осылғ ан новокаин ерітіндісі егіліп аяқ терісінің реактивті қ ызаруының тө менгі шебі анық талаады. Ә лбетте аяқ ампутациясы тізеден жоғ ары орындалады. Жара сирек тігіледі. Толық гемостаз қ ажет жә не операция жгутсыз орындалады.