Нуклеозидтер және нуклеотидтер, олардың фосфорлы туындылары

Мононуклеотидтер (негізінен, АМФ) тек нуклеин қ ышқ ылдарының қ ұ рамында ғ ана кездеспейді, сонымен қ атар кө птеген ферменттердің коферментінің қ ұ рамына кіріп, кө птеген ферменттердің тү зілуіне қ атысады.

Нуклеотид туындыларының маң ызы:

1. Олар энергия кө зі болып табылады, себебі екі фосфор қ ышқ ылының қ алдығ ы нуклеотидке макроэргиялық байланыспен байланысқ ан (~), осы байланыс ү зілгенде 29-39 кДж/моль энергия бө лінеді, АТФ ә мбебап химиялық энергия кө зі болып табылады, ал басқ а нуклеозидтрифосфаттар белгілі бір процестер ү шін ғ ана энергия кө зі бола алады, мысалы, УТФ – кө мірсулар, ЦТФ - липидтер, ГТФ - белок синтезінде энергия кө зі ретінде пайдаланылады.

2. Олар фосфор қ ышқ ылының кө зі, фосфор қ ышқ ылы фосфорлану процесіне жұ мсалады.

3. Пирофосфат бө лінгенде олардан циклды нуклеотидтер тү зіледі. Олар клеткағ а гормондардың хабарын жеткізіп тұ рады.

13. Аденил жү йесі, қ ұ рылысы, маң ызы.

Тірі организм ү шін аденил жү йесінің маң ызы ө те зор (АМФ, АДФ, АТФ). АТФ энергияны аккумуляциялауда басты орын алады. Кө мірсулар, липидтер, белоктардың ыдырауы кезінде бө лінген энергия осы қ осылыстың синтезіне жұ мсалады.

АТФтың ферментативті ыдырауы энергия бө ліну арқ ылы жү реді:

АТФ синтезі керісінше энергияны сің іру арқ ылы жү реді.

Кө мірсулардың, липидтердің, белоктардың биологиялық тотығ уы кезінде бө лінген энергия АТФ-тың АДФ-тан синтезделуіне жұ мсалады. Осы реакцияны тотығ удан фосфорлану (1-реакциясы) деп аталады; АТФ-ты қ айта фосфорлау реакциясы арқ ылы да синтездеуге болады. Ол реакцияны аденилаткиназа ферменті катализдейді. Субстраттан фосфорлану реакциясы арқ ылы да АТФ молекуласын синтезделеді.