Гликозаминглюкандардың химиялық құрамы
Гиалурон қ ышқ ылы b-1, 4-гликозидтік байланыс арқ ылы қ ұ рылғ ан 100 ден 20000-ғ а дейін дисахаридтер қ алдығ ынан тұ ратын кү рделі қ осылыс. Дисахаридтік қ алдық тар b-глюкурон қ ышқ ылы мен b- ацетилглюкозаминдерден тұ ратын, b-1, 3-гликозидті байланыс арқ ылы қ ұ рылғ ан. Гиалурон қ ышқ ылы шыны тә різді денеде, кіндік бауда кездесіп, патогенді агенттің таралуына жол бермейді. Дә некер тіндерде кездесіп, ө ткізгіштігін реттеуге, дә некер тінінің негізгі цементтеуші заты болып табылады. Гиалурон қ ышқ ылы буынаралық сұ йық тық та майлау рө лін атқ арып, буындардың беттерінің бір бірімен ү йелісін азайтады. Митозды жылдамдататын фактор. Хондроитинкү кірт қ ышқ ылы – қ ысқ а тізбекті сульфатталғ ан полисахарид. Молекулалық тізбегінің қ ұ рамында 20 дан бірнеше жү зге дейін дисахаридтер қ алдығ ынан тұ рады. Дисахаридтік қ ұ рамы b-глюкурон қ ышқ ылынан жә не b- ацетилгалактозаминсульфаттан, олар бір бірімен b-1, 3-гликозидті байланыс арқ ылы қ осылғ ан. Хондроитинсульфаттар ү ш тү рде болуы мү мкін. Хондроитинкү кірт қ ышқ ылы сү йек жә не шеміршектің тіндерінде минералдануғ а, кальцилену жә не фибриллогенез процестеріне қ атысып, митозды баяулатады. Гепарин қ ұ рамында кү кірт қ ышқ ылы бар қ ысқ а тізбекті, дә некер тінінің міндетті қ ұ рамдас бө лігі. Гепариннің мономері дисахаридті қ алдық, b-глюкуронилсульфаттан жә не a-ацетилглюкозаминсульфаттан тұ рады. Олардың арасындағ ы химиялық байланысы a-1, 4-гликозидті. Гепарин дә некер тінінің семіз клеткаларында синтезделеді. Қ анның ұ ю процесінде антикоагулянт жә не липидтер алмасуын реттеп, антиатерогенді қ асиет кө рсетеді. Гепарин кейбір ферменттерді активсіздендіреді, мысалы, гиалуронидазаның ә серіне кедергі жасап, капиллярлардың ө ткізгіштігін тө мендетеді, тіндерді гистаминнің артық мө лшерінен босатады. Осы қ асиетіне сү йене отырып, гепаринді қ абыну процесіне қ арсы қ олданады. Протеогликандардың ө кілінің бірі гиалуропротеид, молекуласының 2-2, 3% белоктан, ал қ алғ ан бө лігі гиалурон қ ышқ ылынан тұ рады. Бұ л белок буын аралық сұ йық тық та кездеседі.
4.Хромопротеидтер, жалпы сипаттама, жіктелуі (гемопротеидтер, пигменттер, магнийпорфириндер). Хромопротеидтер – боялғ ан кү рделі белоктар: жай белоктан жә не қ ұ рамында металы бар простетикалық топтан қ ұ ралғ ан. Алайда, металдар гемнің қ ұ рамында болады. Хромопротеидтердің маң ызы зор, кейбір ө кілдері фотосинтезге, бү кіл организмнің тыныс алуына, оттегіні жә не СО2 тасымалдауғ а, сә уле жә не тү сті ажыратуғ а, тотығ у-тотық сыздану реакцияларына қ атысып, энергияны бө ліп шығ арады. Хромопротеидтер қ ұ рамындағ ы металдарғ а байланысты ү ш топқ а бө лінеді: 1.Гемопротеидтер, қ ұ рамында гемі бар кү рделі белоктар. 2. Магнийпорфириндер, простетикалық тобының қ ұ рамындағ ы порфирин сақ инасында магний элементі бар зат. Магнийпорфириндердің негізгі ө кілі хлорофилл. 3. Пигменттер теріге, шашқ а, кө зге тү с беретін зат. Пигмент қ ұ рамы жай белок жә не меланоидты компоненттен тұ рады. Меланоид қ ұ рамына кіретін негізгі заты меланин.
5. Тыныс алу белоктары (миоглобин, гемоглобин), қ ұ рылысы, рө лі. Тыныс алу белоктарына гемоглобин (Нb) жә не миоглобин (Mb) жатады. Миоглобин –жай белоктан (полипептидтік тізбегінде 153 амин қ ышқ ылы бар) жә не простетикалық топ – 1 гемнен тұ рады. Гемінің қ ұ рамында темірі бар порфин сақ инасынан тұ рады. Порфин 3 пиррольды жә не бір пирролинді сақ иналар метин кө піршелері арқ ылы байланысқ ан циклды қ осылыс (с. 8). Молекулалық массасы 17000 Д.
|
