Структура бібліяграфазнаўства.

На сучасным этапе ўзровень развіцця бібліяграфазнаўства дазваляе выдзеліць два асноўныя кірункі: агульнае бібліяграфазнаўства і прыватнае бібліяграфазнаўства. Агульнае займаецца праблемамі, якія адносяцца да бібліяграфіі ў цэлым, прыватнае – да асобных выразна вылучаемых частак (галіновае бібліяграфазнаўства, бібліяграфічнае крыніцазнаўства). Такі падыход прапануе А.П.Коршунаў.

М.Г.Вохрышава сцвярджае, што ў развіцці бібліяграфазнаўства, як у любой іншай навуцы, назіраецца спалучэнне дзвюх тэндэнцый: дыфферэнцыяцыі і інтэграцыі ведаў, што абумоўлівае, з аднаго боку, выдзяленне ў межах бібліяграфазнаўства прыватных дысцыплін, а з другога – іх узаемасувязь, узаемапранікненне зместу і метадаў, капмплексіраванне. У канцы ХХ – пачатку ХХІ стст. Фарміруюцца камплікатыўныя дысцыпліны, ў межах якіх даследуецца круг пытанняў звязаных са спецыфікай бібліяграфічнай дзейнасці ў спецыяльным і галіновым планах – спецыяльнае бібліяграфазнаўства і галіновае бібліяграфазнаўства.

Неабходна адзначыць, што ў дачыненні да галіновага бібліяграфазнаўства (тэарэтыка-метадалагічная база галіновай бібліяграфіі) выказваюцца розныя меркаванні. Згодна адных, што галіновае бібліяграфазнаўства з’яўляецца раней нераспрацаванай чаксткай агульнага бібліяграфазнаўства і звязана з ім як частка – цэлае. Згодна другіх, гэта самастойны кірунак бібліяграфічных даследаванняў, звязаных з агульным па прынцыпе дапаўняльнасці.

М.Г.Вохрышава выдзяляе ў межах бібліяграфазнаўства такія буйныя камплікатыўныя дысцыпліны як адрасатнае бібліяграфазнаўства (вывучэнне бібліяграфічных патрэбнасцей і спосабаў іх задавальнення) і дакументнае бібліяграфазнаўства (вывучэнне спосабаў бібліяграфічнай перапрацоўкі дакументаў, іх асобных відаў, тэхналогію стварэння і давядзення да карыстальнікаў бібліяграфічнай інфармацыі).

У сістэму камплікатыўных дысцыплін арганічна ўпісваецца (В.А.Факееў) рэгіянальнае бібліяграфазнаўства, якое аб’ядноўвае ўсе кірункі бібліяграфічных даследаванняў па тэрытарыяльнай прымеце (ад асобных населенных пунктаў да кантынентаў, у т.л. і самыя распрацаваныя часткі краіназнаўчае, краязнаўчае бібліяграфазнаўства).

Бібліяграфазнаўства ў цэлым і любую камплікатыўную дысцыпліну можна разглядаць у працэсуальным плане як навуковую дзейнасць, асноўнымі кампанентамі якой з’яўляюцца:

– суб’ект (фізічная ці юрыдычная асоба, якая займаецца ўпарадкаваннем створаных раней і генерыраваных новых ведаў аб вывучаемым прадмеце – бібліяграфіі ў цэлым ці любой яе частцы),

– аб’ект – любая бібліяграфічная з’ява (кампанент, кірунак, прадукцыя і інш.) ці бібліяграфія (бібліяграфічная дзейнасць) ў цэлым, якая даследуецца ў межах бібліяграфазнаўства,

– мэта – забеспячэнне прагрэсіўнага развіцця бібліяграфічнай дзейнасці праз стварэнне новых звестак аб ёй,

– працэсы – захаванне, актуалізацыя створаных раней ведаў ігенерыраванне новых аб вывучаемым прадмеце – бібліяграфіі ў цэлым ці любой яе частцы; спажыванне ведаў у адпаведнасці з прафесійнымі патрэбнасцямі),

– сродкі (матэрыяльныя і ідэальныя) бібліяграфазнаўства – метады, тэхналогіі, бібліяграфічная прадукцыя, навуковыя апублікаваныя і неапублікаваныя працы і інш.,

– рэзультаты навуковай бібліяграфічнай дзейнасці – сістэма бібліяграфазнаўчых ведаў (атрыманых раней і ствараемых зараз: канцэпцыі, навуковыя падыходы, тэорыі, ідэі, гіпотэзы, увасобленыя ў бібліяграфазнаўчых тэкстах у форме справаздач, навуковых публікацый, рэкамендацый, выступленняў, манаграфій, дысертацый і інш.

А.І.Барсуком і А.П.Коршунавым была прапанавана аспектная дыферэнцыяцыя бібліяграфазнаўства, згодна якой вылучалася 4 адносна самастойныя навуковыя дысцыпліны: тэорыя бібліяграфіі, гісторыя бібліяграфіі, методыка бібліяграфіі, арганізацыя бібліяграфіі (гл. падрабязней Коршунов, О.П. Библиографоведение: Общий курс: Учебник. – М., 2001. – С.117–123).

Практычна любы з вышэй пералічаных кампанентаў можа разглядацца ў тэарэтычным, гістарычным, метадычным, арганізацыйным аспектах і іх сукупнасці: арганізацыйным і гістарычным, тэарэтычным і метадычным і інш. У канцы 1970-х гг. О.В. Янонісам[17] было выказана меркаванне аб мэтазгоднасці лічыць пятым раздзелам бібліяграфазнаўства метадалогію. Э.К.Беспалава падтрымлівае такі падыход і лічыць, што не гледзячы на ўскладненне такім чынам структуры бібліяграфазнаўства, гэта неабходна ў сувязі з вядучым значэннем метадалогіі для ўсіх раздзелаў навуковых ведаў[18].

Вывады

Бібліяграфазнаўства ўяўляе сабой сістэму ведаў аб бібліяграфіі і дзейнасці па яе фарміраванні і развіцці. У дачыненні да бібліяграфічнай дзейнасці выконвае інфармацыйную, тлумачальную, эўрыстычную, прагнастычную, сінтэзуючую функцыі. У межах бібліяграфазнаўства назіраецца дыфферэнцыяцыя і інтэграцыя ведаў і адпаведна выдзяляюцца прыватныя і капмплікатыўныя дысцыпліны.

Асноўнымі кампанентамі бібліяграфазнаўства з’яўляюцца суб’екты, аб’екты, мэты, працэсы, сродкі, рэзультаты навуковай бібліяграфічнай дзейнасці.

Ключавыя паняцці: бібліяграфазнаўства, вытворчасць новых навуковых ведаў, агульнае бібліяграфазнаўства, прыватнае бібліяграфазнаўства, камплікатыўныя дысцыпліны, адрасатнае бібліяграфазнаўства, дакументнае бібліяграфазнаўства, рэгіянальнае бібліяграфазнаўства, тэорыя бібліяграфіі, гісторыя бібліяграфіі, методыка бібліяграфіі, арганізацыя бібліяграфіі.

ЛІТАРАТУРА

Вохрышева, М.Г. Теория библиографии: учеб. пособие / М.Г.Вохрышева. Самара. – 2004. – **с.

Коршунов, О.П. Библиографоведение. Общий курс: учеб. для вузов: В 2 ч / О.П.Коршунов. – М., 2001. – Ч. 1–2.**

Российское библиографоведение: итоги и перспективы: сб. науч. ст. – М.: ФАИР-ПРЕСС, 2006. – **

Фокеев, В.А. Отечественное библиографоведение: научно-практическое пособие. – М.: ЛИБЕРИЯ-БИБИНФОРМ, 2006. – **

Лекцыя 10. РАЗВІЦЦЁ БІБЛІЯГРАФАЗНАЎСТВА НА СУЧАСНЫМ ЭТАПЕ

 

Мэта лекцыі – прааналізаваць асноўныя падыходы да разгляду бібліяграфазнаўства як навуковай дысцыпліны і сучасныя асобна аформленыя навуковыя погляды на бібліяграфію як грамадскую з’яву.