НЕГІЗГІ ЖАРЫҚТЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ ТҮСІНІКТЕР МЕН ӨЛШЕМ БІРЛІКТЕРІ

Жарық өз тұрғысынан физикалық құбылыс. Ол сыртқы қоршаған заттарды көруге, яғни тікелей көру сезімталдығын тудыруға мүмкіндік жасайды.

Табиғаты бойынша бұл ұзындығы 360 нм-ден 780 нм-ге дейінгі көрінетін жарықтық сәулелену деп аталатын электромагниттік толқындар. Адам көзінің сезімталдығы сары, жасыл сәулелерге, яғни ұзындығы 556 нм толқындарға барынша жоғары.

1. Жарықтану сезімталдығымен бағаланатын сәулелі энергияның қуаттылығы (Ф) жарық ағымы деп аталады. Өлшем бірлігі люмен (лм), ол кандельдің стерадианға қатынасының көлеміне тең, яғни бұл стерадиандағы тұлғалық бұрыштағы жарық күші 1 кандел нүктеліккөзден шыққан жарық ағымы.

2. Жарық күші (І) – жарық ағымының тұлғалық бұрышқа қатынасы, өлшем бірлігі канделл. Жарық күші СИ жүйесіндегі ең негізгі шама болып табылады.

dФ

I =;

dW

3. Тұлғалық бұрыш (W) – конустық жазықтықтың ішіндегі орналасқан кеңістік бөлігі. Өлшем бірлігі стерадиан.

S

W =;

Ч²

 

4. Жарықтану (Е) – жарық ағымының (Ф) жарық таралатын ауданға қатынасы. Өлшем бірлігі люкс (лк). Өндірісте және басқа да объектілерде көрумен қабылдау тұрғысынан беткейге түсетін жарық ағымына қарағанда, жарық түскен беткейден көз бағытында шағылысқан жарық бөлігінің маңызы зор. Осы себептен жарықтық деген түсінік енгізілген.

dФ

Е =;

dS

 

5. Жарықтық (L) – жарықтанған немесе жылтыр беттерден көзге бағытталған жарық ағымының көлемі. Өлшем бірлігі нит (нт) және стильб (сб). 1 нит – бетінен перпендикуляр бағытта жарық 1 шырақ күшпен 1 м² ауданға таралатын жалпақ жылтыр беткейдің жарықтығы. Стильб – 10000 нит-ке тең.

Жарықтық көру сезімталдығын анықтайды, көзге бағытталған арық күші неғұрлым жоғары болған сайын соғұрлым көру сезімталдығы жоғары болады. Аса жоғары жарықтану, яғни жылтылдақтық құбылыс көру қабілеттілігін қиындатады. Жылтылдақтылық – көздің қажуына және жұмысқа қабілеттіліктің төмендеуіне себеп болады.

dI

L =;

ds х cos

 

6. Жарқыраулық (М) – жарық ағымының жарық шығатын бет ауданына қатынасы. Өлшем бірлігі лм (люмен) /м²

dФ

M =;

dS

 

Денеге түскен жарық ағымының бір бөлігі шағылыады, бір бөлігі жұтылады, ал белгілі бір бөлігі денеден өтеді.

Сандық шағылысу, жұтылу немесе өткізілу сәйкес коэфициенттермен белгіленеді.

7. шағылысу коэффициенті (Р) – шағылысқан жарық ағымының (Фр) түскен жарыққа (Фт) қатынасының пайыздық көрсеткіші.

Мысалы: ашық түсті ағаш беткейдің шағылысу коэффициент 35-40%-ке тең, ал таза әктелген төбенікі 75-80% және т.б.

Фp

P =;

Ф

8. Жұтылу коэффициенті (альфа) – денеге жұтылған жарық ағымының түскен жарық ағымына қатынасы.

Ф₂

альфа =;

Ф_п

 

9. Өткізу коэфициенті (г) –орта арқылы өткен жарық ағымының түскен жарық ағымына қатынасы

Фч

Ч =;

Ф

 

10. Жарық климаты (световой климат) – көп жылдар бойындағы бақылау негізінде анықталған сыртқы табиғи жарықтанудың орташа жағдайы.