Микробтардың жіктелуі.

Саңырауқұлак (саңырауқұлақша) – бұлар созылмалы нысандағы және жіп тәріздес көп клеткалы организмдер, үлкейе келе губка (теңіздегі омыртқасыз жәндік) сияқты өріліп тармақ құрайды. Ауру тудырғыш саңырауқұлақтар шашты, тырнақты, теріні (таз қотыр, қысаға) және ішкі органдарды (кокцидиоидомикоз, гисмтоплазмоз) зақымдайды.

Жай түрлері – бір клеткалы организмдер, қабығы, протоплазмасы мен ядросы (безгекті қоздырушы, амеба) бар.

Бактериялар – жібек құртын, бацилланы (таяқша тәріздес) үтір немесе жақша түріндегі вибрионды біріктіретін микробтар тобы. Бактериялар түйнемені, қан тышқақты, обаны, тырысқақты туғызады.

Рикетсиялар – бактериялар мен вирустардың арасындағы жағдайда тұрған микроорганизмдер. Олар қышыма сүзекті, дақты безгекті, қу безгегін тудырады.

Вирустар – кәдімгі микроскоппен қарағанда көрінбейтін ұсақ микроорганизмдер. Олар шешекті, тұмауды, сары безгекті тудырады.

Токсиндердің; алатын орны ерекше, олар ботулизмді туғызады.

Микроорганизмдердің кейбірі тек адамдарда ғана ауру туғызуы мүмкін. Антропогенез (адам деп аталады) – олар тұмау, іш сүзегі, қан ташқақ, жануарлар организмдегі өмірге бейімделген екінші біреулері зооноздық (гректің «зоон» сөзінен – жануар деп аталады) – олар оба, туляремия, бруцеллез, түйнеме, маңқа.

Басқа жағдайда микробтар адам организміне түскен кезде ауру пайда болады. Осылайша тыныс жолдарының ауруы кезінде (тұмау, құрт, (туберкулез) жөтел, ал ішек ауруы кезінде (тырысқақ, қан тышқақ) ішек-қарын қабырғасы қатты жиырылып, іш өту, құсық пайда болады.

Жұқпалы аурулардың салыстырмалы қысқа мерзімде таралуы індет деп аталады. Тұмау індеті өте жиі байқалады.

Жұқпалы аурулардың тұтас елдердің (құрылықтардың) үлкен аумағына жаппай таралуы пандемия деп аталады.

Бүкіл қоршаған ортадағы жағдаймен және сырқат адамдармен қарым-қатынас жасаған нақты сырқаттың немесе ауру таратушының орналасқан жері індет ошағы деп аталады.

Сонымен барлық жұқпалы аурулардың жаппай зақымдануының жайылуы және таралу тегершігі бойынша төрт негізгі топқа бөлінеді: тыныс алу жолдарының жұқпалы аурулары; ішек-қарын жұқпалы аурулары; қан жұқпалы аурулары; сыртқы жамылғылар жұқпалы аурулары (I, II кесте).

Карантин эпидемиялық ошақтан жұқпалы аурулардың таралуын тоқтату үшін жүргізілетін шаралар. Ол жерден кетуге, онда рұқсатсыз кіруге тыйым салынады, ауырған адамдарды және олармен байланысты болған адамдарды анықтап бөлектейді, бөлек ұстау мерзімі 40 күнге созылады.

Обсервация дегеніміз – латын сөзі «наблюдение», аурумен қатынаста болғандарды оқшаулап бақылауға алу.

Эпидемия дегеніміз – белгілі бір елде немесе елді мекенде жұқпалы аурулардың әдеттегі деңгейден едәуір көтеріліп, жаппай ауруға ұшырауы.

Оба (чума) - өте қауіпті жұқпалы ауру, қатты, уланумен, ыстықтың көтерілуімен, сол түйіндері мен өкпенің қабынуымен сипатталады. Карантиндік жұқпалыларға жатады.

Тырысқақ (холера) – тез жұғатын ауру, іштің өтумен, құсықтың келуімен, су – электролит алмасуының бұзылуымен, гиповолемикалық әлсіреудің дамуымен, жіңішке ішектің улануымен сипатталады. Карантиндік жұқпалыларға жатады. Қоздырғышы – тырысқақ вибрионы.

Түйнеме – аса қатерлі жұқпалы ауру, негізінен тері арқылы өтеді, өкпелік және ішектік түрі сирек кездеседі.

Бруцеллез – үй жануарларында болатын тұрақты жұқпалы ауру. Ауру адамдарға үй жануарларынан, оларды күтім кезінде және осы аурумен ауырған малдың етін жегеннен жұғады.

Қышыма – саусақ арасындағы қыртыстарда, алақанда, қарында көрініп, адамды тынышсыздандырып қышытады. Қотыр кенесі деп аталатын микробатардан жұғады. Лас киіммен жүргеннен, ұзақ жуынбағаннан пайда болуы мүмкін.

Педикулез (биттеу) – адамның биттен зақымдануы. Биттер – қан сорғыш жәндіктер, адамның паразиты және ұсақ қоректілер, олардың бүкіл өмірі адамда өтеді. Адамда киім-кешек, бас және шат биті болады.

Вирустық гепатит – жалпы уландыратын және негізінен бауырды зақымдайтын жұқпалы ауру. «Вирустық» гепатит термині екі негізгі нозологиялық жеке түрі – А-вирустық гепатитін (жұқпалы гепатит) және В-вирустық гепатитін (сары су гепатиті) біріктіреді. А – вирусы ішек жұқпалысы, дәрет шығару жолдары арқылы сырқат адамнан сау адамға өтеді. В вирусы аурулардан сау адамдарға қан құю кезінде, жұқпалы ауру тараған кезде және жеткіліксіз зарарсыздандырылған ине мен аспаптарды пайдаланған хирургиялық емдеу кезінде беріледі.

Тұмау – тұмау вирусының әр түрінен пайда болатын респираторлық ауру.

Туберкулез (құрт ауруы) – созылмалы жұқпалы ауру. Оларда ұсақ бұдырмақтар, латынша туберкулездер пайда болады, аурудың туберкулез атауы осыдан шыққан. Адамда, жан-жануарларда (ірі қара мал, шошқа, тауық) болатын жұқпалы ауру. Зақымдалған адам мүшесінде (өкпе, лимфа бездері, тері, сүйек, бүйрек, ішек) уақ төмпешіктер пайда болады. Туберкулез екі жолмен жұғады:

1. Ауа арқылы (аэрогенный путь);

2. Тамақ арқылы (алментарный путь).

Мерез (сифилис) - өте ауыр, адам организмінің кез келген органын бұзатын, тұқым қуалау арқылы берілетін созылмалы ауру.

Соз (гонорея) – аурудың кең тараған, жыныс ауруларының түрі.

СПИД ВИЧ инфекциясы - бұны адам ағзасында пайда болатын иммунитеттің жетіспеуі деп айтады немесе иммунитет жетіспеу синдромы.