Тасымалдауды ұйымдастыру мен жүзеге асыру жəне оны басқа тұрғыдан да қамтамасыз етумен байланысты шарттық мiндеттемелер Қазақстан Республикасының, сондайақ басқа да мемлекеттердiң шарттық құқығының жеке бiр саласын құрайды
Тасымалдау шарты – екi жақты жəне ақылы шарт, оның бұл сипаттамалары оның элементтерiн, соның iшiнде ерекше тұрғын жүктердi тасымалдау шартының мазмұнын, одан əрi қарастыру кезiнде көрiнетiн болады. Заңнама (жүктердi) тасымалдау шартына қатаң талаптар қояды. Ол көлiк наклоднойын, коносаменттi, тауарлыкөлiк накладнойын немесе көлiк туралы заңды актiлермен көзделген, жүкке деген басқа да құжаттард толтырумен рəсiмделедi. Тауарлыкөлiк накладнойында (накладной мен коносаментте) шарттың негiзгi жағдайлары туралы ақпарат болады. Оның (басқа да тасымалдаудың құжаттарының) нысаны Қазақстан Республикасының көлiк жəне коммуникация министрлiгiмен жасалады. Осылайша тасымалдау шарттары ерекше формулярлы жазбаша нысанда бекiтiлетiндiгi туралы айтуға болады. Тасымалдау шартының ерекшелiгi – оның қатысушыларының құқықтары мен мiндеттерiнiң көпшiлiгi тiкелей нормативтiк актiлермен реттелгендiгiнде. Жалпы алғанда тасымалдау шарты жария сипатқа ие.
Қазақстан Республикасының “Көлiк туралы” заңының 11бабына сəйкес тасымалдаушы, Қазақстан Республикасының көлiк кодекстерiмен (жарғыларымен) көзделген жағдайлардан басқа. Жеке жəне заңды тұлғаларға тасымалдаудан бас тартуға құқылы емесТасымалдау шартының сипаттамасы. Тасымалдау шартына тəн ерекше белгiлер жүктердi тасымалдау шартында неғұрлым айқын көрiнедi. Өзiнiң құқықтық табиғаты жағынан ол реалды шарт болып табылады, тасымалдаушы өзiне сенiп тапсырылған жүктi белгiленген мекенге жеткiзуге мiндеттенедi. Осылайша, тасымалдау шартын бекiту тараптардан, тасымалдау шартының алғышарттары ретiнде бағалауға болатын, белгiлi бiр əрекеттердi жүзеге асыруды талап етедi. Кейбiр жағдайларда тасымалдауға мүдделi жүк жөнелтушi мəлiмдеме (тапсырыс) жасайды. Тасымалдаушы сертификаты бар көлiк құралдарын (яғни олар дұрыс болуға тиiс беруге мiндеттi. Жүк жөнелтушi жүктi тасымалдауға беруге тиiс. Темiр жолдар мен жүк жөнелтушiлер (жүк алушылар) жүктердi тасымалдауға қысқа мерзiмдi жəне ұзақ мерзiмдi шарттар (келiсiмшарттар) бекiте алады. Ұзақ мерзiмдi тасымалдау шарттарының заңдық табиғаты өте даулы болып табылады. Сөз, ҚР Азаматтық кодексi 692бабымен жəне ҚР “Темiр жол көлiгi туралы” Заңының 38бабымен реттелген, тасымалдауды ұйымдастыру туралы шарт жайында болып отыр. Ол ұзақ мерзiмдi жүйелi тасымалдаулар орын алғанда қолданылады. Тасымалдауды ұйымдастыру шарты консенсуалды болып табылады, өйткенi тасымалдаушы белгiленген мерзiмдерде жүктi қабылдауға, ал жүк жөнелтушi жүктi келiсiлген көлемде тасымалдауға беруге мiндеттенедi. Бiздiң ойымызша сөз алдын ала шарттың ерекше бiр түрi жайлы болып отыр. Заң шығарушы екi мағыналы тұжырымды қолданған. Ұзақ мерзiмдi шарт мəнiсi жағынан алдын ала шартпен көзделген жағдайларда тасымалдаудың негiзгi шарттарын (болашақта) бекiту туралы келiсiм болып табылады (ҚР АК 390б.). Оның алдын ала шарт екенiне қарамастан, тасымалдаушылар мен жүк жөнелтушiлер мүдделерiнiң маңыздылығын ескере отырып, тараптар үшiн оның мiндеттемелiк дəрежесi жоғары болуға тиiс. Осы айтылғанмен байланысты барлық өзектi мəселелердi оқу құралы аясында қамту əрине, мүмкiн емес, тек тасымалдауды ұйымдастыру туралы шарт қазiргi жағдайларда жоспарлаудың əкiмшiлiк актiсiне балама болып табылатынын атап өткен жөн. Сонымен қатар ол тасымалдау шартында тiкелей бекiтiлетiн тараптардң құқықтары мен мiндеттерiн анықтау үшiн аса зор маңызға ие. Тасымалдауды ұйымдастыру туралы шартта тасымалдаудың көлемi, мерзiмдерi, сапасы жəне тасымалдау үшiн көлiк құралдары мен жүктердi берудiңбасқа да жағдайлары анықталады
