XVIII ғасырдағы Қазақстан мәдениеті

Ø Орыс ғалымдарының Қазақстанды зерттеуі

1. XVIII ғасырда Батыс Қазақстан аумағын игеруде ғылыми жағынан маңызды болған алғашқы ірі экспедицияға басшылық еткен: Александр Бекович-Черкасский.

v Экспедиция саяси қатынас тұрғысынан сәтсіз аяқталып, Хиуаны бағындыруға аттандырған әскери бөлім түгелге жуық қырылды.

1. Жоңғария шапқыншылығынан қазақтарды қорғауда елеулі орын алған Ресейдің әскери барлау экспедициялары: подполковник И.Д.Бухгольцтың басшылығындағы.

v І Петрдің жеке тапсырмасы бойынша «Азияға жол іздеу» талабымен құрылған әскери экспедиция.

1. «Жоңғария картасын» жасаған орыс экспедициясы құрамында болған тұтқындағы швед офицері: И.Г.Ренат.

v ХІХ ғасырдың 80-жылдары Жоңғария картасын алғаш рет орыс география қоғамы жазбаларында жариялаған: В.В.Веселовский.

1. Сібір тарихын зерттеген еңбегі үшін Сібір тарихының атасы атанған: Герард Фридрих Миллер (1705-1798).
2. Г.Ф.Миллердің «Сібір тарихы» еңбегі құнды мәліметтер береді Орта жүз рулары туралы.
3. «Орынбор өлкесінің топографиясы», «Орынбор тарихы (1730-1750 жж.)» атты терең зерттеу еңбектерінің авторы: П.И.Рычков.
4. Өлкенің этнографиясы туралы ғылыми мұра қалдырған, Қазақстан туралы еңбегі үшін Ресей ғылым академиясының бірінші корреспондент мүшесі болған: П.И.Рычков.
5. Әбілқайыр ханның; сол кезде әлі де жақсы сақталған бейітін суреттеп жазған және Қазақстан тарихының топографиясы туралы сирек кездесетін мәліметтер қалдырған: Н.П.Рычков.
6. 1771 жылы Н.П.Рычковтың Орынборда жазып қалдырған еңбегі: «Қырғыз-қайсақ даласы туралы күнделік жазбалар».

v Алғаш рет Еділ қалмақтарының қазақ даласы арқылы Қытайға қашуы туралы құнды мәліметтер бар.

1. Жоңғар тұтқынынан Абылайды босатуға қатысқаны туралы мәлімет, Қазақстан туралы көптеген бағалы деректер қалдырған: К.Миллер.
2. «Россия мемлекетінің әр түрлі аймақтарына саяхат» еңбегінің авторы неміс саяхатшысы, натуралист: Петр Симон Паллас (1741-1811).

v Еңбекте халықтың жағдайын, орналасуын, әскери бекіністердің салынуын, олардың өздеріне тән белгілерін дәл суреттеген.

 

Ø Қазақ әдебиеті

1. XVIIІ ғасырда шығармаларын аңызға айналған сардарлар Қабанбай мен Бөгенбай батырларға арналған халық ауыз әдебиеті көрнекті өкілдерінің бірі: Ақтамберді жырау

v Ақтамберді жыраудың өмір сүрген жылдары: 1675-1768 жылдар.

1. Ақтамберді жыраудың; жерленген жері: Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданы.
2. Абылайдың; керемет қасиеттерін жырлап, Орта Жүздегі оқиғаларға белсене қатысқан, шығармаларына батырлар ерлігін арқау еткен XVIIІ ғасырдың екінші жартысындағы танымал ақын: Тәтіқара.
3. Соңғы шығармалары Абылай кезіндегі қазақ қоғамының ішкі өмірі туралы маңызды мағлұмат көзі болып табылатын XVIIІ ғасырда өмір сүрген белгілі жырау: Үмбетей жырау.
4. Бұқар жыраумен замандас Қанжығалы қарт Бөгенбайды жоқтау және оның өлімін Абылайға естірту сияқты жырлары бар атақты жырау: Үмбетей.

v Үмбетей жыраудың өмір сүрген жылдары: 1706-1778 жылдар.

1. XVIII ғасырдағы қазақ әдебиетінің алдыңғы қатардағы өкілдерінің бірі, Абылай ханның кеңесшісі болған жырау: Бұхар жырау.

v Бұхар жыраудың өмір сүрген жылдары: 1684-1781 жылдар.

1. «Қозы Көрпеш – Баян Сұлу» поэмасының ерекше бір нұсқасының авторы, XVIIІ ғасырдың суырып салма ақындардың бірі: Жанақ ақын.

v Жанақ ақынның өмір сүрген жылдары: 1775-1846 жылдар.

1. Жанақ шығармашылығының ең басты жетістігі, қазірге дейін сақталған поэма: «Қозы Көрпеш – Баян сұлу».

v Атақты ақын Орынбаймен айтысқан: Жанақ;.