Глоссарий. . Дық конструкция, әйнек шатыр, құбыр.

Термин	Түсініктеме
Стекло	Химиялық құрамы мен қатаю температурасын ескерусіз, тұтқырлығы артқан сайын қатты денеге сай механикалық қасиеттерге ие болатын балқымаларды тез суыту жолымен алынатын барлық аморфтық денелер
Әйнек
Glass
Осветлители	Шыны массасынан газ көпіршектерін жоюға ықпал жасайтын материалдар
Жарықтандырғыш
Clarifiers
Глушители	Әйнекті мөлдір емес жасайтын материалдар
Тұншықтырғыш
Dampers, mufflers
Отжиг	Әйнек бұйымдарды қалыптағанда, оларды жылдам салқындатқанда пайда болатын және бұзылуға әкеліп соғатын ішкі кернеулерді тоқтататын міндетті әрекет
Жасыту
Annealing
Закалка	Әйнекті иілімді күйге дейін жеткізіп, сосын бетін кенет жылдам салқындату бойынша беріктігі жоғары шынылар алудағы міндетті әрекет
Шынықтыру
Hardening, chilling
Шихта	Құрамында шынытүзуші тотықтар мен әртүрлі қоспалар бар әйнек өндірісіндегі қолданылатын көпкомпонентті шикізаттық араласпа
Mix. blend
Флоат-способ	Балқытылған қаараласпасының бетінде шыны массасының ағуы нәтижесінде, беттік сапасы жоғары әйнектер дайындаудағы, әйнекті қалыптау процесі
Флоат-әдіс
Metod of float
Пеностекло	Аз мөлшердегі (1-3%) ағаш көмірімен, әктаспен немесе басқа шынының балқу температурасында газ шығаратын материалмен араластырлыған ұнтақталған әйнекті күбіндіру жолымен алынған пемзаға ұқсас жасанды материал
Көбікшыны
Spong-glass

1. СӨЖ-ге тапсырма

1. Құрылыста қолданылатын қаптамалы әйнек пен әйнектің түрлері: блоктар, профильдік әйнек, әйнекбетон-

дық конструкция, әйнек шатыр, құбыр.

2. Ситаллдың қасиеттері мен қолданылуы.

 

 

1. ОСӨЖ-ге тапсырма

1. Әйнек: негізгі технологиялық дайындау әдістері, әйнектің арнайы қасиеттері, әйнек пен әйнек бұйымдарының қолдануы мен түрлері.

2. Ситаллдың қасиеттері мен қолданылуы.

3. Зертханалық жұмысты қорғау

 

6. Әдебиеттер тізімі

Негізгі әдебиет:

1. Сатеков Б.С. Табиғи және жасанды құрылыс материалдары мен бұйымдары. - Тараз, 2007.- 1-2 бөлім

2. Садуақасов М., Батырбаев Ғ. Құрылыс материалдары. Оқу құралы. – Алматы: ҚазҰТУ, 2007. – 259 бет.

3. Казеннова Е.П. Общая технология стекла и стеклянных изделий: М.: Стройиздат, 1983

 

Қосымша әдебиет:

1. Үдербаев С.С. Құрылыс материалдары; қасиеттері және өндірілуі. Оқу құралы. Қызылорда, «Тұмар», 2007 ж. –

208 бет.

2. Горшков В.С. и др. Вяжущие, керамика и стеклокристаллические материалы: структура и свойства:

Справочное пособие. - М.: Стройиздат, 1994

3. Журналы «Строительные материалы», «Строительные материалы, технология и оборудование ХХ1 века»,

«Стекло и керамика»

 

ҚАЗАҚ БАС СӘУЛЕТ-ҚҰРЫЛЫС АКАДЕМИЯСЫ

Белсенді үлестірілетін материал

 

Құрылыс материалдары -1	Құрылыс технологиялары, инфрақұрылым және менеджмент факультеті
3 кредит	3 - семестр, 2013-2014 оқу жылы
ЛЕКЦИЯ № 5. Металлдық материалдар	Ассоциацияланған профессор, т.ғ.к. Ибраимбаева Гульназ Баккыдыровна

1. Сабақтың қысқаша мазмұны

Металлдар материалдар ретінде құрылыстық техника үшін құнды қасиеттер кешеніне ие – жоғары беріктілік, иілімділік, дәнекерленушілік, шыдамдылық, беріктелуге қабылетті және термомеханикалық және химиялық әсерлермен басқа қасиеттерін жақсартуға болады. Таза күйінде металлдар,беріктілігі мен қаттылығының төмендігі, иілімділігінің жоғарылығынан сирек қолданылады. Негізінен олар қорытпа түрінде қолданылады: басқа металлдар мен металл еместар, мысалы көміртегі. Темір және оның қорытпалары болат (С<2,14) пен шойын (С>2,14) қара металлдарға, ал қалғандары (Be, Mg, Al, Ni Ti, Cr, Mn, Cu, Zn, т.б.) және олардың қорытпалары түсті металлдарға жатады. Құрылыста ең көп қолданылатыны қара металлдар. Олар түсті металлдарға қарағанда арзан, алайда түсті металлдар да құнды қасиеттерге ие – үлесті беріктік, иілімділік, коррозияға төзімділік, декоративтілік.

Қара металлдар алу үшін шикізат ретінде әртүрлі минералдық тотықтардан тұратын темір кендері жатады – магнетит, гематит, хромит, т.б. Түсті металлдар өндірісінде бокситтер қолданылады; мыстың, никельдің, мырыштың және т.б. карбонаттық кендері.

 

2. Бақылау сұрақтары

А) жазбаша бақылау үшін

1. Металлдардың қасиеттері.

2. Құрылыста көп қолданылатын түсті металлдар.

4. Болат пен шойын, олардың негізгі түрлері, алу тәсілдері.

5. Легирлеуші элементтер, олардың түрлері, мөлшері.

6. Болатты шынықтыру мақсаты.

7. Көміртегі мен тұрақты қосындылардың болаттың қасиетіне әсер етуі.

 

Б) компьютерлік тестілеу үшін

1. Құрылыстық болат бұйымдарының көптеген түрлерін дайындау үшін көбінесе қолданылатын болат:

$$ азкөміртектілі және легирленген конструкциялық

$ жоғары көміртектілі инструменталдық

$ азкөміртектілі инструменталдық

$ шыныққан және тұрақтандырылған

 

2. Қорытпаға жататын металл:

$$ болат

$ мыс

$ мырыш

$ темір

 

3. Болат деген:

$$ темірдің 0,1-2,14% көміртегімен қорытпасы

$ темірдің 20-40% көміртегімен қорытпасы

$ темірдің 40-60% көміртегімен қорытпасы

$ темірдің 6-8% көміртегімен қорытпасы

 

4. Легирленген болаттарды алу мақсаты:

$$ болаттын сапасын арттырып оған арнайы қасиеттер беру

$ морт сынғыштығын және коррозияға төзімділігін арттыру

$ иілімділігін арттыру және әсемдік беру

$ термиялық өңдеу мүмкіндігін арттыру

 

5. Болат құрамындағы көміртегінің мөлшері көбейген сайын:

$$ қаттылығы артып, иілімділігі төмендейді

$ беріктігі және сызықты термиялық керілу коэффициенті төмендейді

$ аса қатты болып, морт сынғыштығы азаяды

$ өңделуі жақсарады

 

6. Жез деген:

$$ мырыш пен цинктің қорытпасы

$ жеңіл қара металлдардың бір түрі

$ мырыш пен қаараласпасының қорытпасы

$ мырыш пен алюминийдің қорытпасы