Студопедия Главная Случайная страница Обратная связь

Разделы: Автомобили Астрономия Биология География Дом и сад Другие языки Другое Информатика История Культура Литература Логика Математика Медицина Металлургия Механика Образование Охрана труда Педагогика Политика Право Психология Религия Риторика Социология Спорт Строительство Технология Туризм Физика Философия Финансы Химия Черчение Экология Экономика Электроника

Осымша әдебиеттер. 1.Уёмов А.И. Основы практической логики с задачами и упражнениями.- Одесса, 2010




1.Уёмов А.И. Основы практической логики с задачами и упражнениями.- Одесса, 2010. – 388 с. – С.82-106.

1.Пайымдаулар арасындағы қатынас.Ұғымдардағы сияқты пайымдаулар арасында да белгілі бір логикалық қатынастар бар. Олар да салыстырмалы және салыстырмалы емес, сыйыспалы және сыйыспайтын деп бөлінеді. Сондай-ақ, қағидалық айырмашылықтар да бар. Ұғымдар не ақиқат, не жалған емес болғандықтан ақиқаттық немесе жалғандық тұрғысынан бір-бірімен салыстырылмайды. Олардың арақатынастарын қарастыру дегеніміз олардың мазмұны мен көлемін қарастыру деп аламыз.

Пайымдаулар арасында әсіресе ақиқаттыққа, жалғаңдыққа байланысты көптеген қатынастар қалыптасады, әрі бұл қарапайым және кұрделі пайымдауларға да қатысты.

Қарапайым пайымдаулар арасындағы қатынас бір жағынан — олардың нақты мазмұнымен, екінші жағынан — логикалық формасымен: субъект пен предикат сипатымен, логикалық жалғаулықпен анықталады. Предикаттың сипаты бойынша қарапайым пайымдаулар атрибутивті және релятивті болып бөлінеді.

Атрибутивті пайымдаулар арасындағы қатынас. Мазмұны бойынша атрибутивті пайымдаулар бір-бірімен салыстырмалы және салыстырмалы емес деген маңызды екі қатынаста болады.

Салыстырмалы емес пайымдаулардың я субъекті, я предикаты әр түрлі немесе субъекті де, предикаты да әр түрлі болады. Мысалы, «Астана — Қазақстанның жаңа астанасы» және «Барлық адамдардың бақытты болғысы келеді» пайымдаулары осыңдай қатынаста түр. Мұндай жағдайда бір пайымдаудың ақиқаттығы не жалғандығы екінші пайымдаудың ақиқаттығы мен жалғанығына қатысты емес. Олар шындыққа қатысына қарай: оған сәйкестігі мен сәйкес еместігіне қарай тура анықталады. Шынында әмбебапты байланыс жағдайында, нәрселердің не құбылыстардың шындығында, өзара байланысында пайымдаулар бір-бірінен мұлде тәуелсіз бола алмайды. Олардың тек салыстырмалы дербестігі және ақиқат пен жалғандық тұрғысынан қарағандағы тәуелсіздігі анық болады.

«Энергия сақталады» деген пайымдауды ақиқат десек (ол ешқайда кетпейді және еш нөрседен пайда бола алмайды), «Мәңгілік двигатель болуы мүмкін» деген пайымдау жалған болады. Нақты мазмұны бойынша субъектте де, предикатта да ортақ еш нәрсе жоқ, яғни олар салыстырмалы емес. Субъекті мен предикаты бірдей пайымдаулар да салыстырмалы емес болып табылады. Мысалы, «Заң қатаң» және «Заң күшіне енді» немесе «Заң күшіне енді» және «Жарлық күшіне енді» — біріншісіне қарағанда бұл жерде мазмұндарының айырмашылығы аз болса да, ақиқаттық не жалғандық тұрғысынан қарағанда бір-бірімен салыстырылмайды. Сондықтан әрі қарай олардың талдауы жұргізілмейді.

Салыстырмалы пайымдаулар. Олар керісінше бірдей терминдерге — субъектке де, предикатқа да ие, бірақ олар саны мен сапасы жағынан әр түрлі болады. Бұл пайымдауларды «бірдей материялы» дейді, ендеше ақиқаттығы мен жалғандығы бойынша салыстырмалы. Өзінің логикалық формасы бойынша ең алдымен саны және сапасына қарай — салыстырмалы пайымдаулар сыйыспалы және сыйыспайтын болып бөлінеді.

Сыйыспалы пайымдаулар толығымен не жекелеген бір ғана ойды қамтиды. Олардың арасыңда төмеңдегідей логакалық қатынастар туындайды: эквиваленттік, бағыныңқы, ішінара үйлесу. Эквиваленттік (теңшілік) — субъектінің де, предикатының да, саны да, сапасы да бірдей теңмәңдес ұғымдармен көрсетілген пайымдаулар арасындағы қатынас.

Мысалы, «Барлық адвокаттар — заңгерлер» және «Сотта барлық қорғаушылардың заң саласынан арнайы білімдері бар» деген жалпы құптайтын пайымдаулар болады. Сондай-ақ, жалпытерістейтін, жекеқұптайтын және жекетерістейтін пайымдаулар да осыған үқсас жағдайда болып табылады. Мұндай текті пайымдаулар арасындағы қатынас олардың ақиқаттығы мен жалғаңдығы бойынша өзара бірмәнді сәйкестікпен сипатталады: олар бір мезгілде ақиқат немесе бір мезгілде жалған. Сондықтан егер бірі ақиқат болса, онда басқасы да ақиқат, ал егер бірі жалған болса, онда басқасы да жалған.

А, Е, I, О — қарапайым атрибутивті пайымдаулар арасындағы кейінгі қатынас көрнекілік үшін графикалық түрде «Логикалық квадрат» ретінде бейнеленеді.


 

 







Дата добавления: 2014-10-22; просмотров: 1313. Нарушение авторских прав


Рекомендуемые страницы:


Studopedia.info - Студопедия - 2014-2020 год . (0.001 сек.) русская версия | украинская версия