Студопедия Главная Случайная страница Обратная связь

Разделы: Автомобили Астрономия Биология География Дом и сад Другие языки Другое Информатика История Культура Литература Логика Математика Медицина Металлургия Механика Образование Охрана труда Педагогика Политика Право Психология Религия Риторика Социология Спорт Строительство Технология Туризм Физика Философия Финансы Химия Черчение Экология Экономика Электроника

I ішінара үйлесімдік О




А — I және Е — О пайымдаулары бағыныңқы қатынаста болады. Бағыныңқылық қатынаста төмендегідей заңдылықтар кездеседі:

а) бағындырушы пайымдау ақиқаттығынан бағынушы пайымдау ақиқаттығы шығады, бірақ керісінше болмайды;

ә) бағынушы пайымдау жалғандығынан бағындырушы пайымдау жалғандығы шығады, бірақ керісінше болмайды.

Мысалы, егер А — ақиқат, «Барлық ұрлық — қылмыс», онда «Кейбір ұрлық — қылмыс» деген I — тіпті ақиқат. Бірақ егер I — «Кейбір адамдар — қылмыскерлер» ақиқат болса, онда «Барлық адамдар — қылмыскерлер» деген А да ақиқат болады деуге болмайды. Бұл жағдайда ол жалған пайымдау. Басқа жағдайда А ақиқат болуы мүмкін.

Мысалы, «Кейбір судьялар — заңгерлер» деген I ақиқат болып табылады. «Барлық судьялар — заңгерлер» деген А да ақиқат болады. ­Өз кезегінде егер I — «Кейбір азаматтар заңды бұзуға құқылы» деу жалған болса, онда «Барлық азаматтар занды бұзуға құқылы» деген А — тіпті жалған. Бірақ, егер А — «Барлық саңырауқұлақтар улы» жалған болса, онда I — «Кейбір саңырауқұлақтар улы» да жалған болады деген сөз емес. Басқа жағдайларда I жалған болуы мүмкін. Мысалы, егер А — «Барлық параллельдер қиылысады» жалған болса, онда I — «Кейбір параллельдер қиылысады» да жалған.

Ішінара уйлесу (субконтрарлық) — бұл сапасы жағынан әр түрлі, саны бойынша бірдей пайымдаулар арасындағы қатынас (I — О). Олар бір мезгілде ақиқат бола алады, бірақ бір мезгілде жалған болуы ешқашан да мүмкін емес, яғни, егер осы пайымдаулардың бірі жалған болса, онда басқасы міндетті түрде ақиқат болады. Ал А — «Кейбір адамдар — заңгер» ақиқат болса, О — «Кейбір адамдар заңгер емес» пайымдауы да ақиқат болады. Бірақ I — «Кейбір үшбұрыш бұрыштарының қосындысы 180°-қа тең болады» пайымдауы ақиқат болса да, «Кейбір үшбұрыштардың бұрыштарының қосындысы 180°-қа тең болмайды» пайымдауы жалған болады.

Сыйыспайтын пайымдаулар.Олар қарамақарсы және қайшылық деп аталатын логикалық қатынасқа ие. Қарама-қарсы (кантрарлық) қатынасқа А — Е пайымдаулары жатады. Бұл пайымдаулар бір мезетте жалған бола алады, бірақ бір мезетте ешқашан да ақиқат бола алмайды. Бұл дегеніміз пайымдаулардың бірі ақиқат болса, онда басқасы міндетті түрде жалған болады. Егер қарама-қарсы пайымдаулардың кезкелгені жалған болса, онда басқасы ақиқат, сондай-ақ жалған бола алады. Заңдылық ішінара үйлесетін пайымдауларға тән нәрсеге кері болады.

Мысалы, егер «Барлық адвокаттар — заңгерлер» ақиқат болса, онда Е — «Бірде-бір адвокат заңгер болып табылмайды» деген қарама-қарсы пайымдау жалған. Егер Е — «Бірде-бір азаматтың заңды бұзуға құқы жоқ», оңда А — «Барлық азаматтар заңды бұзуға құқылы» деген пайымдауы жалған. Бірақ егер А — «Барлық куәлар шыншыл» жалған болса, онда Е — «Бірде-бір куәгер шыншыл емес» деген пайымдау ақиқат деген сөз емес. Дәл осы жағдайда ол да жалған. Басқа жағдайда ақиқат болуы мүмкін. Сонда, егер А — «Барлық киттер — балықтар» жалған болса, онда Е — «Бірде-бір кит — балық емес» пайымдауы ақиқат.

Қайшылық (контрадикторлық) қатынасқа шаршының диагональ бойынша төбесінде тұрған, яғни А-Е, және I-О пайымдаулары жатады. Оларға келесі зандылықтар тән: олар бір мезетте ақиқат та, бір мезгілде жалған да бола алмайды. Бірінің ақиқаттығынан міндетті турде екіншісінің жалғандығы шығады немесе керісінше. Мысалы, егер А — «Заң алдында барлық адамдар тең» ақиқат болса, онда О — «Кейбір адамдар заң алдында тең емес» жалған. Егер Е — «Бірде-бір судья — заңгер емес» жалған болса, онда I — «Кейбір судьялар — заңгерлер» ақиқат болады.

Қарапайым атрибутивті пайымдаулардың ақиқаттығы мен жалғандығы бойынша арасындағы қатынастарды білу танымдық және практикалық қатынаста маңызды рөл атқарады. Ең алдымен ол өзіңдік талдаулар жасауда қателіктерге ұрынудан сақтайды. Мысалы, «Кейбір судьялар адал емес» дегеннен «Барлық судьялар адал емес» деген пікір шықпайды. Мұндай қателік логикада асығыс жалпылау деп аталады және өте жиі кездеседі.

Пікірталаста, дауда, жекелеген заңға қатысты сұрақтар бойынша жалпы жалған пайымдауды терістеу үшін оған қарама-қарсы жалпы пайымдауға келудің қажеті жоқ, өйткені оңай дағдарысқа түсіп қаласыз: ол да жалған болуы мүмкін. Егер А — «Барлық куәлар шыншыл» деген пайымдау жалған болса, онда Е — «Бірде-бір куәгер шыншыл емес» дегеннің ақиқат екенін көрсетпейді. Ол да жалған. Логикалық қатынаста қайшылыққа өкелетін О — «Кейбір куәлар шыншыл емес» деген жеке пайымдауды келтіру жеткілікті.







Дата добавления: 2014-10-22; просмотров: 723. Нарушение авторских прав


Рекомендуемые страницы:


Studopedia.info - Студопедия - 2014-2019 год . (0.002 сек.) русская версия | украинская версия