МЕМЛЕКЕТ ҚҰРЫЛЫСЫ, МЕХАНИЗМІ
Мемлекет механизмінің негізгі қ ұ рылымдық бө лімі мемлекеттік орган. Басқ аша айтсақ мемлекеттік орган дегеніміз - билік ө кілеттіктерге ие, мемлекет кызметгерін жү зеге асырушы ұ йым. Мемлекеттік орган мемлекеттік қ ызметкерлерден тү рады, бұ лар-дын айрық ша тұ рі - лауазымды тұ лғ алар (адамдар) болып табы-лады. Мемлекеттік кызметкерлерді материалдық игіліктермен қ амтамасыз ету қ оғ амғ а жү ктелген. Мемлекеттік органның биліктік (ө кіметтік) ө кілеттіктері болады. Олар: - атқ арылуы (орындалуы) міндетті болып келетін нормативтік қ ұ қ ық тық актілерді қ абылдау ү шін берілген мү мкіндіктер; - мемлекеттік органдар қ абылдағ ан актілерді басшылық ка алып, алуан тү рлі ә дістерді қ олдана отырып мемлекет бағ дарламаларын жү зеге асыру, оларды орындауды қ амтамасыз ету болып табылады.
Мемлекеттік органдар тү рлі негіздер бойынша жіктеледі:
1. Туындау тә сілдері бойынша: а) Бастапқ ы (ө кілдік берілген) органдар, мысалы, мү рагерлік монархия, парламент, президент. Бұ л органдар басқ а қ андай бір органдар арқ ылы кұ рылмайды; б) туынды (ү кімет, прокуратура жә не т. сондайлар). Бү ларды бастапқ ы органдар қ ұ рады жә не бұ ларғ а ө кіметтік (биліктік) ө кілеттіктерді солар береді. 2. Ө кіметтік (биліктік) ө кілеттіктердің кө лемі бойынша: а) ең жоғ арғ ы (ү кімет); б) жергілікті (ә кімшілік).
3. Қ ұ зырларының ауқ ымдылығ ы бойынша: а) кұ зырларынын жалпылама болып келетіндері (ү кімет); б) қ ұ зырлары арнайы тү рде белгіленіп берілетіндері (ішкі істер органдары}.
4. Билік бө лінісі қ ағ идаттары бойынша: а) Заң шығ ару органдары (Парламент); б) Атқ арушы (Ә ділет жө не т.б. министрліктер); в) Сот органдары (соттар).
5. Шешім қ абылдау тә ртібі бойынша: а) алқ алы органдар, яғ ни шешімді алқ алы тү рде қ абылдайтындар (Парламент, Ү кімет жө не т.б.); б) жеке дара басшылық органдар, яғ ни шешімді жеке дара басшылық пен қ абылдайтындар (Президент, министрліктер, комитеттер). Мемлекеттік аппаратты ұ йымдастыру мен оның қ ызмет атқ аруын белгілеуде барлық мемлекеттік органдар ү шін бірың ғ ай талаптар қ ойылады. Талаптар - мемлекеттік органдарды қ ұ ру жә не олардын қ ызмет атқ аруларын айқ ындау тә сіл-амалдарының бастапқ ы идеялары, міндетті ережелері, негіздері.
Принциптер тү рлері: 1. Адам жә не азамат қ ұ қ ық тары мен бостандық тарының басымдылығ ы қ ағ идаты - адамдар мен азаматтардың қ ұ қ ыктары мен бостандық тарын мемлекеттік қ ызметкерлердің тануы, - бұ лжытпауы жә не қ орғ ау болатын міндеттерін айқ ындайды. 2. Демократизм қ ағ идаты - азаматтардың мемлекеттік органдарды қ ұ ру жә не олардың кызметтерін ұ йымдастыру ісіне кең інен қ атысуды білдіреді. 3. Билік бө лінісі қ ағ идаты - ө кімет (билік) органдары мен лауазымды адамдар (тұ лғ алар) тарабынан болуы мү мкін басынушылық тар мен зорлық -зомбылық тарды болдырмаудың механизмдерін қ ұ рудың, жақ тасаудың басты шарты жә не негізі. 4. Заң дылық кағ идаты - Конституцияны, зандар мен заң актілерін барлық мемлекеттік қ ызметкерлердің міндетті тү рде бұ лжытпай орындауларын, сақ тауларын кажет екендігін білдіреді. 5. Жариялылық қ ағ идаты - қ ұ қ ық субъектілерінің белгілі бір нақ ты мемлекеттік органдар тарабында атқ арылып жатқ ан істер жө нінде мағ лұ мат алуын қ амтамасыз етуді айқ ындайтын негіз. 6. Шынайы кә сіпқ ойлық қ ағ идаты - мемлекеттік аппарат қ ызметтерінде кә сіби біліктілігі ең жоғ ары мамандарды пайдалану ісін практикағ а, іс жү зіне енгізуді белгілеудің ең басты негізі. 7. Істерді атқ аруда алқ алылық пен жеке-дара шешім қ абылдауларды ү йлестіру қ ағ идаты - мемлекеттік аппаратта демократиялық жә не бюрократиялық бастауларының ақ ылғ а қ онымды шамада ү йлесімді болуын қ амтамасыз етудің алғ ышарттының міндеттік негізі. 8. Сайланбалылық пен тағ айындаулардың ү йлестірілуі қ ағ идаты - мемлекеттік басқ ару ісінде децентрализациялау мен орталық тандыру (бір орталық қ а бағ ындыру) шараларының ү йлесімділік дә режесін (айқ ындау шартын) белгілейтін негіз. 9. Иерархиялық (сатылық) қ ағ идаты - мемлекеттік аппаратта мемлекет органдары ә ртү рлі дең гейлі дә реже алады, осығ ан байланысты басшылық бағ ыныштылық ты немесе тең орында тұ рады.
|
