Студопедия Главная Случайная страница Обратная связь

Разделы: Автомобили Астрономия Биология География Дом и сад Другие языки Другое Информатика История Культура Литература Логика Математика Медицина Металлургия Механика Образование Охрана труда Педагогика Политика Право Психология Религия Риторика Социология Спорт Строительство Технология Туризм Физика Философия Финансы Химия Черчение Экология Экономика Электроника

З гісторыі беларускай лексікаграфіі




Тлумачэнне слоў шляхам перакладу іх на іншую мову пачалося яшчэ ў старажытны перыяд. Незразумелыя словы, галоўным чынам, стараславянскія ці грэцкія, тлумачыліся непасрэдна ў тэксце (на палях). Такія тлумачэнні называліся глосамі (ад грэц. glōssa – мова, гаворка).

Францыск Скарына ў перакладзенай ім «Бібліі» і «Малой падарож­най кніжыцы» тлумачыў незразумелыя словы адпаведнымі словамі старажытнай беларускай мовы. Усяго ён растлумачыў каля 200 слоў.

Першым двухмоўным слоўнікам быў «Лексісъ» Лаўрэнція Зізанія, выда­дзены ў 1596 г. У ім царкоўнаславянскія словы (каля 2000) тлума­чыліся адпа­вед­нымі сінонімамі тагачаснай беларускай мовы. Дасягнен­нем старажытнай беларускай лексікаграфіі стаў «Лексиконъ славено­роский» Памвы Бярынды (1627), выдадзены ў Кіеве. Рэестравая частка слоўніка ахоплівае ў першым выданні больш за 4000 царкоўна­славянскіх слоў, якія тлумачацца адным ці некалькімі сінонімамі бела­рускай і ўкраінскай моў. У 1653 годзе гэты слоўнік перавыдадзены ў Куцейне пад Оршай і змяшчаў ужо каля 7000 слоў.

Перакладныя слоўнікі ствараліся ў ХІХ і ў пачатку ХХ ст., але яны засталіся неапублікаванымі. У рукапісах захаваліся «Словарь белорус­ского наречия» П. Шпілеўскага (1845), «Собрание белорусских слов по алфавиту» І. Насовіча (1850), «Опыт словаря белорусского наречия» Я. Ра­манава (1876), «Кароткі беларуска-рускі слоўнік» А. Сержпутоў­скага і некаторыя іншыя.

У гэты перыяд ствараліся і першыя тлумачальныя слоўнікі. Сярод іх вызначаецца праца І. Насовіча «Словарь белорусского наречия» (1870). У слоў­ніку тлумачыцца больш за 30 тысяч слоў. Ён адлюстроў­вае беларускую на­родную лексіку 50–60-х гг. ХІХ ст. Крыніцы слоўніка – уласныя запісы аўтара з жывой мовы, зробленыя ў Магілёўскай, Мін­скай, Гродзенскай, Вілен­скай губернях, фальклорныя творы, перыя­дычны друк, апублікаваныя падборкі слоў.

Пасля 1917 г. выданне двухмоўных слоўнікаў стала неабходным. Пер­шым паслярэвалюцыйным слоўнікам быў «Руска-беларускі слоў­нік» Мак­сіма і Гаўрылы Гарэцкіх (1918). У 1919 г. выйшаў другі слоўнік М. Гарэцкага – «Невялічкі беларуска-маскоўскі слоўнік». Гэтыя працы былі першай спробай апісання лексікі сучаснай беларускай літаратурнай мовы. У 1924 г. у Коўне быў надрукаваны «Расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік» В. Ластоўскага, цікавы тым, што сумяшчае перакладны і тлумачальны слоўнікі.

У 20-я гады ХХ ст. пачалі стварацца нарматыўныя слоўнікі бела­ру­скай мовы. Адным з першых такіх слоўнікаў быў «Практычны расійска-беларускі слоўнік» М. Байкова і М. Гарэцкага (1924). У 1925 г. выйшаў «Беларуска-расійскі слоўнік» М. Байкова і С. Некрашэвіча. Вялікую ролю ў нармалізацыі беларускай літаратурнай мовы 20-30-х гг. ХХ ст. адыграў «Расійска-беларускі слоўнік» С. Некрашэвіча і М. Байкова.

Пытанні і заданні:

1. Як вы разумееце тэрмін «лексікаграфія»?

2. Што такое слоўнікавы артыкул? Якую будову ён мае?

3. Па якіх прыметах слоўнікі падзяляюцца на энцыклапедычныя і лінгвістычныя?

4. Чым адрозніваюцца універсальныя і галіновыя энцыклапедыі?

5. Якія існуюць віды лінгвістычных слоўнікаў?

6. Назавіце асноўныя пісьмовыя лексікаграфічныя крыніцы бела­рускай мовы, вядомыя з яе гісторыі.

Тэст «Лексікалогія. Тэрміналогія. Лексікаграфія»

1. Адзначце, як называецца сукупнасць слоў пэўнай мовы:

1) лексікалогія, 2) лексікаграфія, 3) лексіка.

2. Адзначце, які раздзел мовазнаўства вывучае слоўнікавы склад мовы:

1) лексіка, 2) лексікалогія, 3) лексікаграфія.

3. Адзначце, як называюцца словы, што ўжываюцца ў гутарковай мо­ве людзей, аб’яднаных сумесным заняткам, агульнымі інтарэсамі.

1) тэрміны, 2) прафесіяналізмы, 3) дыялектызмы,

4) жарганізмы, 5) варварызмы.

4. Адзначце, як называюцца словы і спалучэнні слоў, што выкары­стоў­ваюцца пераважна колам людзей пэўнай галіны ведаў, прафесіі, спецыяльнасці:

1) спецыяльныя словы, 2) прафесійныя словы,

3) дыялектныя словы, 4) жаргонныя словы.

5. Адзначце асаблівасці, уласцівыя тэрмінам:

1) адназначнасць, 2) наяўнасць экспрэсіі, 3) сістэмнасць,

4) наяўнасць дэфініцыі, 5) ацэначнасць.

6. Адзначце, якіх тэрмінаў не бывае:

1) тэрміны-назоўнікі, 2) тэрміны-словазлучэнні,

3) тэрміны-сказы, 4) тэрміны-абрэвіятуры.

7. Адзначце, якім спосабам утвораны тэрміны педагагічная запушчанасць, лёгкая атлетыка, закон Фарадэя:

1) лексіка-семантычны, 2) словаскладанне, 3) марфемны,

4) сінтаксічны, 5) запазычванне.

8. Адзначце, што такое тэрміналагізацыя:

1) спосаб утварэння тэрмінаў, пры якім слова, што існавала ў літаратурнай мове набывае тэрміналагічнае значэнне,

2) пераход тэрмінаў з адной тэрмінасістэмы ў другую,

3) страта тэрмінам свайго спецыяльнага значэння.

9. Адзначце, у слоўніках якога тыпу тлумачацца рэаліі і паняцці:

1) тлумачальны, 2) энцыклапедыя,

3) перакладны, 4) арфаграфічны.

10. Адзначце, з чаго складаецца слоўнікавы артыкул у тэрміналагічным слоўніку:

1) рэестравае слова, 2) граматычныя паметы,

3) дэфініцыя, 4) стылёвыя паметы,

5) этымалагічная даведка.

 







Дата добавления: 2015-08-30; просмотров: 1225. Нарушение авторских прав


Рекомендуемые страницы:


Studopedia.info - Студопедия - 2014-2019 год . (0.002 сек.) русская версия | украинская версия