Гаплоидты

4. Зертхана жұмыс істеуге қолайлы.

Тұқымқуалаушылық – белгінің бір ұрпақтан екінші ұрпаққа

берілуіү тұқымқуалаушылықтың – тіршіліктің үздіксіз дамуы.

Өзгергіштік – организмнің жаңа белгілерге ие болуы, бұл матеиря

қозғалысы формасының біреуі.

ДНҚ тұқымқуалаушылықты тасмалдаушы. Ядроның;

тұқымқуалаушылық қасиеті гендерде болады. Əрбір геннің белгілі

бір орны болады, немесе оны локус деп атайды. Гендер бір –

бірімен тіркескен, сонымен бірге бір ген өзгерсе, оған байланысты

екінші ген де өзгереді.

Цитоплазманың тұқымқуалаушылық қасиеті, оның ішінде

орналасқан ДНҚ түйіршіктері – плазмидтерде болады, сонымен

қатар бұл түйіршіктердің жаңа белгіні келесі ұрпаққа жеткізу

қабілеттілігі бар.

Бактериялар плазмиді экстрахромосомды (хромосома

сыртында) генетикалық элементтерден тұрады, яғни бактерия

клеткасында физикалық жағынан хромосомадан оқшауланған жəне

осы түрінде ұзақ сақталып, қайтадан жаңару қабілеті бар.

Плазмидтер көптеген бактериялар түрлерінен табылған, олар

мынадай туыстарға жатады; Salmonell. Shigella. Aerobacter.

Pseudomonas жəне т. б. əсіресе көбірек зерттелген бактериялар

плазмиді – F – фактор, R - фактор жəне бактериоциногенді фактор.

(Coli - фактор).

Плазмидтер құрамында жаңарғыштық ген болғандықтан

өздігінен жаңара (репликация) алады. Гендер бір клеткадан (донор)

екінші клеткаға (реципиент) ауысып отырады.

Бактериоциногендік плазмидтер – филогенетикалық;

туыстығы жағынан бір – біріне жақын бактерияға жойқын əсер

ететін заттарды түзетін бактерияларды бақылап отыратын

плазмидтер. Бұл заттар бактериоционгендер. Бактериоционгендер

аты сондай заттарды түзуші микроорганизмдер атымен аталады. E.

coli – колицин, A. Aerogenes – аэроцин, J. pestis – пестицин, S.

Aureus – стафилококацин жəне т. б.

F – фактор, фертильдік фактор, жыныстық фактор – бұл

ұрпақтарға белгілерді беру қабілеттілігі. Бұнда ұрпақ саны

көбеймейді, қайта белгіні беріп отыру интенсивтілігі.

(қарқындылығы) артады.

R – фактор, трансмиссивті резистенттілік фактор немесе

алдын ала белігілі дəріге төзімділік. Микробтардың кейбір түрлері

антибиотикке сезімтал емес. Дəрілік резистенттілік плазмидтері

бактериялардың көптеген түрі мен туыстарынан анықталып отыр.

Генетикалық берілу – бұл жыныстық генетикалық;

материалдың яғни донор бактериялардан реципиент бактерияларға

ДНҚ – ның берілуі.

Рекомбинация немесе жыныстық шағылысу. Еркек

клеткаларда əйел клеткасына ДНҚ – ның берілуі.

Трансформация – донор бактериялардан бөлінген ДНҚ – ның;

реципиент бактериялардың хромосомасына берілуі.

Трансдукция – бірқалыпты фагтар арқылы бір клеткадан

екінші клеткаға генетикалық материалдың берілуі, яғни донордан

реципиентке берілу.

Лизогендік конверсия – бірқалыпты фаг ДНҚ клеткасымен

қосылатын болса, онда ол ген болып есептеледі.

Мутация – бактерия клеткаларының негізгі генетикалық;

материалының өзгеруі.

Мутациялар кенеттен немесе эволюциялық жолмен, немесе

индукциялық, яғни жасанды болуы мүмкін. Кенеттен болған

өзгер4істер оң мутациялар болып есептеледі. Яғни оң мутациялар

кезінде клеткаларда қажетті белгілер пайда болады. олар эволюция

процесі кезінде пайда болуы мүмкін.

Ал индукциялық мутациялар көпшілік жағдайда теріс болып

келеді. Олар физикалық жəне химиялық мутагендердің əсерінен