Шикізаттың түрлері және құрылымы бойынша сыныптамасын беріңіздер?

5. Материал сыйымдылығ ы қ алай анық талады? Ол нені білдіреді?

6. Капитал сыйымдылығ ы қ алай анық талады? Ол нені сипаттайтын кө рсеткіш?

7. Қ ор сыйымдылығ ы қ алай анық талады? Ол нені сипаттайтын кө рсеткіш?

8. Экономикалық тиімділік дегеніміз не?

9. Экономикалық тиімділік кө рсеткіштерін атаң ыз

10. Ә леуметтік тиімділік кө рсеткіштеріне қ андай кө рсеткіштер жатады?

11. Рентабельділік дегеніміз не? Ол нені сипаттайтын кө рсеткіш?

 

4 Тарау. Кә сіпорынның негізгі капиталы

 

1. Негізгі қ орлардың қ ұ рылымы мен қ ұ рамы.

2. Негізгі қ орлардың тозуы

3. Негізгі ө ндірістік қ орларды қ олданудың кө рсеткіштері

4. Кә сіпорынның негізгі қ орының қ озғ алысын бағ алау кө рсеткіштері

5. Негізгі қ орды қ олдану тиімділігі

1. Негізгі қ орлардың қ ұ рылымы мен қ ұ рамы.

 

Негізгі ө ндірістік қ орлар дегеніміз ө ндірістік процесске ұ зақ уақ ыт қ атыса, ө з заттық тү рін сақ тап, ал ө з қ ұ нын ө ндірілетін бұ йымғ а бө ліктермен, пайдалану шамасымен біртіндеп (по частям, постепенно) аударатын ө ндірістік қ орлардың бө лігі. Олар кү рделі қ аражаттар арқ ылы орнын толтырады. Ө ндіріс процессіне қ атысуына байланысты негізгі қ орлар ө ндірістік жә не ө ндірістік емес болып бө лінеді. Негізгі ө ндірістік қ орлардың жіктелуі:

- ғ имарат;

- қ ұ рлыстар;

- ө ткізгіш қ ұ рылғ ылары;

- машиналар мен қ ұ рылғ ылар;

- кө лік қ ұ ралдары;

- ө ндірістік жә не шаруашылық тық қ ұ рал-сайман

Негізгі қ орлар активті жә не пассивті бө лігінен тұ рады. Активті бө лігі ө ндірістің маң ызды бө ліктеріне қ ызмет етеді жә не кә сіпорынның ө нім ө ндіру бойынша ө ндірістік мү мкіндіктерін сипаттайды. Негізгі қ орлардың активті элементтерінің дұ рыс жұ мыс істеуін қ амтамасыз ететін ғ имараттар, қ ұ рлыстар, қ ұ рал-саймандар пассивті бө лікке жатады.

Негізгі қ орларды есепке алу жә не жоспарлау заттай жә не ақ шалай тү рде жү ргізіледі. Заттай тү рдегі есеп кә сіпорынның ө ндірісітік қ уатын, ө ндірістік бағ дарламаны жоспарлау ү шін, қ ұ рылғ ының балансын қ ұ ру ү шін арналғ ан. Осы мақ сатпен қ ұ рылғ ының тү гендеуі жә не қ ұ жаттауы, оның келіп тү суінің жә не шығ уының есебі жү ргізіледі.

Ақ шалай бағ алау негізгі қ орлардың ұ дайы ө ндірісін жоспарлау, тозуды жә не амортизациялық аударымдар мө лшерін анық тау ү шін қ ажет.

Негізгі қ орларды бағ алаудың келесі тү рлері бар:

Бастапқ ы қ ұ н – НҚ сатып алу немесе жасауғ а кеткен барлық шығ ындар.

Ағ ымдағ ы қ ұ н – нақ ты кү нге нарық тық бағ асы.

Баланстық қ ұ н – батапқ ы қ ұ ннан жинақ талғ ан тозу сомасы шегерілген қ ұ н.

Жою қ ұ ны – қ ызмет ету мерзімі аяқ талғ анда НҚ жойғ андағ ы саймандардың, темір қ алдық тарының бағ асы.

Экономикалық кө рсеткіштерді есептеуде негізгі қ ордың орташа жылдық қ ұ ны анық талады. Бұ л есептеу бастапқ ы қ ұ н негізінде оларды енгізу жә не шығ ару арқ ылы есептеледі жә не мына формуламен анық талады:

 

НҚ _ор.жыл. = НҚ _б.қ. + (НҚ _ен. * n₁ ) / 12 – (НҚ _шек. * n₂ ) / 12

 

мұ ндағ ы, НҚ _ор.жыл. – негізгі қ ордың орташа жылдық қ ұ ны;

НҚ _б.қ. - негізгі қ ордың жыл басындағ ы (баланстық) қ ұ ны;

НҚ _ен. – негізгі қ ордың енгізілген қ ұ ны;

НҚ _шек. – қ ордың ликвидтік қ ұ ны;

n_{1 –} негізгі қ орды енгізген бастап ай саны;

n₂ – негізгі қ ордың шығ уынан бастап ай саны.