Заңды айғақтардың (фактілердің) түсінігі, оларды жіктеу

Заң ды айғ ақ тар (фактілер) — нақ тылы ө мірлік мә н-жайлар. Сал айғ ақ тармен қ ұ қ ық нормалары қ ұ қ ық тық қ атынастардың пайда болуын, ө згеруін немесе тоқ татылуын байланыстырады. Кейде бұ л айғ ақ тың қ ұ қ ық тық нә тижесі болады, ал кейде бірнеше айғ ақ тардың жиынтығ ы қ ұ қ ық тық қ атынастар тудырады, ө згертеді немесе жояды. Мысалы, зейнеттік қ атынастар пайда болуы ү шін ү ш айғ ақ қ ажет: жас, стаж жә не зейнетақ ы тағ айындау туралы акт. Айғ ақ тардан мұ ндай жиынтығ ын айғ ақ тық қ ұ рам деп атайды.

Заң ды айғ ақ тар бірнеше негіздер арқ ылы жіктеледі. Нә тижесінің сипатына қ арай олар мына топтарғ а бө лінеді:

Қ ұ қ ық ты қ ұ ратын (ең бек шартын жасауғ а байланысты жалдаушы мен жалданушының қ ұ қ ық тары мен міндеттері пайда болады);

Қ ұ қ ық ты тоқ тататын (ү й-жайды сату нә тижесінде ү й-жайғ а меншік иесі ө згереді, сатып алушының меншік қ ұ қ ығ ы пайда болады, сатушы ол қ ұ қ ық тан айрылады).

Қ ұ қ ық ө згертетін (ү й айырбастау нә тижесінде қ ұ қ ық тық қ атынастың объектісі ө згереді, соғ ан сә йкес қ ұ қ ық тары мен міндеттері де ө згереді).

Заң ды айғ ақ тар ерік белгісіне байланысты да жіктеледі. Оғ ан жататыны ә рекет (шарт, заң ды бұ зу, мұ ра қ алдыру, т.с.с). Ә рекеттердің ө здері заң ды жә не заң сыз болып екіге бө лінеді. Мысалы, адамдардың ә скери қ ызметте болуы, некеде тұ руы, т.с.с. заң да белгіленген заң ды айғ ақ тар болып табылады. Заң ды айғ ақ тарғ а оқ иғ алар да жатуы мү мкін. Олар — жер сілкіну, ө рт, дауыл, су тасқ ыны оқ иғ алары. Ә рине, мұ ндай мә н-жайлар тек заң да белгіленген (атап кө рсетілген) болса ғ ана айғ ақ тарғ а жатады.