Заданні. Параўнайце верш “Далімілавай хронікі” і “Аляксандрэіды”.

 

Параўнайце верш “Далімілавай хронікі” і “Аляксандрэіды”.

Пералічыце галоўныя палітычныя ідэі, якія абвяшчае т. зв. Даліміл.

Паразважайце, на чым аўтар робіць акцэнт у творы: на ідэйным аспекце ці на фармальным?

Пералічыце кампазіцыйныя і стылёвыя адметнасці хронікі.

 

Літаратура:

 

Staročeská kronika tak řečeného Dalimila. Praha, 1988.

Antologie ze starší české literatury. Praha, 1987.

Tisíc let české poezie. Stará česká poezie. Praha, 1974.

Výbor z české literatury od počátků po dobu Husovu. Praha, 1957.

Lehár J. Nejstarší česká epika: Dalimilova kronika, Alexandreida, pro ní veršované legendy. Praha, 1983.

Št´astný R. Tajemství jmena Dalimil. Praha, 1991.

Dalimilova kronika// Hrabák J. Studie o českém verší. Praha, 1959.

 

ТЭМА № 5. Вершаваныя легенды XIV стагоддзя (“Жыціе св.Кацярыны”, “Жыціе св.Пракопа”)

Вершаваная легенда—адна з першых літаратурных праяў і форм эпічнай паэзіі ў чэшскім культурным жыцці. Самымі знакамітымі і папулярнымі творамі такога кшталту ў эпоху Карла IV былі “Жыціе св.Кацярыны” і “Жыціе св.Пракопа”. У іх не толькі адлюстраваны два розныя разуменні духоўнай эпікі. Творы дэманструюць два розныя падыходы да апрацоўкі літаратурнага матэрыяла. Гэта розніца тлумачыцца складанай грамадскай структурай Карлавай дзяржавы, рознымі памкненнямі як ў эканамічным і палітычным, так і ў культурным жыцці. У “Жыціі св.Кацярыны” ўвасобіўся тып літаратурнага твора, які мае перад сабой вельмі складаныя мастацкія мэты і знаходзіцца ў пэўным суперніцтве з ужо існуючымі чэшскімі і лацінскімі ўзорамі падобнага кшталту. “Жыціе св.Кацярыны” цікавае тым, што паэт з “чужога” матэрыялу стварае пры дапамозе мастацкіх сродкаў цалкам нацыянальны твор. У “Жыціі св.Пракопа” аўтар скіроўвае свае сілы на тое, каб далучыць да рэлігійнай эпікі твор з сучаснай грамадскай, нацыянальнай і сацыяльнай праблематыкай. Справа не толькі ў розных творчых падыходах і асобах, але і ў рознай публіцы, для якой прызначаліся гэтыя творы, і ў розных функцыях сачыненняў.

Кацярына была прыгажуняй высакароднага паходжання з Александрыі. Яна адмовілася выйсці замуж за імператара з-за вернасці Хрысту, з’яўляўшамуся ёй у бачаннях. Кацярына адкрыта выступіла супраць ідалапаклонства, перамагла ў дыспуце пяцьдзесят філосафаў, стойка пераносіла ўсе здзекі і нягоды, здзяйсныла цуды і пры жыцці і пасля пакутніцкай смерці. У Чэхіі шанаванне яе культу ўвёў Карл IV. У гонар святой ён будаваў храмы і капліцы. На чэшскай тэрыторыі былі распаўсюджаны лацінскія і нямецкія легенды, якія ў сваіх тэкстах выбарча падыходзілі да апісання жыццёвых перыпетый Кацярыны. У XIV ст. з’явіліся чэшскія варыянты жыція св.Кацярыны. Існавалі вялікая (Стакгольмская—па месцу знаходжання) і малая (Брненская) легенды. Вялікую прыпісвалі каралеўскаму канцлеру Яну з Стржэды, архіепіскапу Арнашту з Пардубіц, нават самому Карлу IV. Малая, мяркуюць, належыла сляпому святару Якубу. Чэшскія легенды ахопліваюць усё жыццё святой і ўяўляюць сабой творы высокага стылю.

“Жыціе св. Пракопа”—ўзор іншай тэндэнцыі. Тэматычную аснову чэшскага вершаванага жыція складае лёс славянскага богаслужэння, якое было перапынена ў сярэдзіне XI ст. у Сазаўскам манастыры, які быў заснаваны ў 30-я гады. Пракопам на асабістыя сродкі. Выгнанне “нямецкіх” манахаў з манастыра і вяртанне “славянскіх” з’яўляецца кульмінацыяй аповеду. Ідэйнай дамінантай становіцца ўслаўленне не столькі набожнага манаха-аскета, заснавальніка манастыра, колькі чэха, прыхільніка славянскай традыцыі. Нават д’яблы ненавідзяць Пракопа не як манаха, а як чэха. Такім чынам, аўтар па-новаму расстаўляе акцэнты і арыентуецца на іншае кола чытачоў з іншымі поглядамі, чым лацінскія легенды. Легенда пра св. Пракопа захавалася ў складзе Градзецкага рукапісу.

Мэта практычнага занятку— паказ пісьменніцкай і мастацкай арыгінальнасці кожнага з названых твораў.