О Н Е К І Н Ш І Б А П

Он екінші бап қосымша біріктіруші һамза және екі و әрпінің көмегімен жасалады: اِفْعَوَّلَ يَفْعَوِّلُ. Масдары اِفْعِوَّالٌ. Бұл бап та асыра көрсету үшін жұмсалады.

Сахих:

اِجْلَوَّزَ يَجْلَوِّزُ масдары اِجْلِوَّازٌ өте жылдам жүру.

اِجْلَوَّزَ يَجْلَوِّزُ مُجْلَوِّزٌ مُجْلَوَّزٌ لَم يَجْلَوِّزْ لا يَجْلَوِّزُ اِجْلَوِّزْ لِيَجْلَوِّزْ لا تَجْلَوِّزْ مُجْلَوَّزُ.

Бұл баптың барлық етістіктері сахих (дұрыс) болып табылады.

Р У Б А Ъ И Й М У Ж А Р Р О Д

Рубаъий мүжаррадтың бір бабы бар: فَعْلَلَ يُفَعْلِلُ, масдары فَعْلَلَةٌ فِعْلاَلٌ.

Сахих:

دَحْرَجَ يُدَحْرِجُ масдары دَحْرَجَةٌ دِحْرَاجٌ дөңгелету, домалату.

دَحْرَجَ يُدَحْرِجُ مُدَحْرِجٌ مُدَحْرَجٌ لَم يُدَحْرِجْ لا يُدَحْرْجُ دَحْرِجْ لِيُدَحْرِجْ لا تُدَحْرِجْ مُدَحْرَجٌ.

Музаъаф:

صَرْصَرَ يُصَرْصِرُ масдары صَرْصَرَةٌ صِرْصَارٌ шырылдау, ызыңдау, ызыңдау (құс туралы), ащы айқайға салу; уілдеу (жел).

Мисал және музаъаф:

وَسْوَسَ يُوَسْوِسُ масдары وَسْوَسَةٌ وِسْوَاسٌ жаман ойларға сеніп қалу, уайымдау.

Ажваф و:

جَوْرَبَ يُجَوْرِبُ масдары جَوْرَبَةٌ جِيرَابٌ негізінде جِوْرَابٌ аяққа шұлық кию (біреуге міндеттеу).

Ажваф ـيـ:

شَيْطَنَ يُشَيْطِنُ масдары شَيْطَنَةٌ شِيْطَانٌ өлу (құру, жамандық жасау).

Нақис:

قَلْسَى يُقَلْسِى масдары قَلْسَاةٌ قِلْسَاءٌ негізінде قَلْسَيَةٌ قِلْسَايٌ қалпақ кию.

Лафиф:

ضَوْضَى يَضَوْضِى масдары ضَوْضَاةٌ ضِيْضَاءٌ негізінде ضَوْضَوَةٌ ضَِوْضَاوٌ дыбыс шығару. Олардың эълалы: و әрпі ـيـ әрпіне, ал ـيـ әрпі алиф және һамзаға өзгертіледі.

 

Р У Б А Ъ И Й М А З И Д

Рубаъий мазидтің төрт бабы бар, олардың барлығы салт етістіктер болып табылады.

Б І Р І Н Ш І Б А П

Бірінші баптың қосымша ت әрпі болады: تَفَعْلَلَ يَتَفَعْلَلُ масдары تَفَعْلُلٌ. Бұл бап فَعْلَلَ етістігіне ұқсас жұмсалады: دَحْرَجْتُ فَتَدَحْرَجَ (мен оны дөңгелеттім және ол дөңгеледі).

Сахих:

تَدَحْرَجَ يَتَدَحْرَجُ масдары تَدَحْرُجٌ дөңгелеу.

Музаъаф:

تَصَلْصَلَ يَتَصَلْصَلُ масдары تَصَلْصَلٌ сыңғырлау (темір).

Ажваф و:

تَجَوْرَبَ يَتَجَوْرَبُ масдары تَجَوْرَبٌ шұлық кию.

Ажваф ـيـ:

تَشَيْطَنَ يَتَشَيْطَنُ масдары تَشَيْطُنٌ жайрау (өлу, жамандық жасау), қарсы келу.

Нақис:

تَقَلْسَى يَتَقَلْسَى масдары تَقَلْسِى қалпақ кию.

Е К І Н Ш І Б А П

Екінші бап қосымша һамза және ن әрпінің қосылуы арқылы жасалады: اِفْعَنْلَلَ يَفْعَنْلِلُ, масдары اِفْعِنْلاَلٌ. Бұл бап فَعْلَلَ бабындағы етістіктердің соңынан еру үшін жұмсалады: حَرْجَمْتُ الاِبِيلَ فَاحْرَنْجَمَتْ мен түйелерді жинадым және олар жиналды.

Сахих:

اِبْرَنْشَقَ يَبْرَنْشِقُ масдары اِبْرِنْشَاقٌ қуану, ағаштың бүршік атуы.