ЕКІНШІ БАП

Екінші бабы нда екінші әріп екіленген болады: فَعَّل يُفَعِّلُ. Масдарының 5 қалыбы бар: تَفْعِيلٌ تَفْرِيحٌ қуандыру; تَفْعِلَةٌ تَسْوِيَةٌ теңестіру, салыстыру; تَفْعَالٌ – تَكْرَارٌ, бұл қалыпта екінші және үшінші әріптер бірдей; فِعَّالٌ كِذَّابٌ өтірік деп білу; مُفَعَّلَةٌ مُمَزَّقَةٌ жырту.

Бұл бап мыналар үшін қолданылады:

1) етістіктің көптік мәнін көрсету: طَوَّفَ زَيْدٌ Зайд көп рет тауаф етті (Каабаны айналды);

2) фаъилдың көптік мәнін көрсету үшін: مَوَّتَ الاِبِلُ (көп) түйелер қырылып қалды;

3) мафъулдың көптік мәнін көрсету үшін: غَلَّقْتُ الاَبْوَابَ мен көп есіктерді жаптым;

4) мафъулдың масдарға қатысын білдіру үшін: فَسَّقْتُ زَيْدًا мен Зәйдты күнәһар деп таптым;

5) сабақты етістік жасау үшін: فَرَّحْتُ زَيْدًا мен Зәйдты қуандырдым;

6) терістік мәнін, бір нәрсенің, қандай да бір сапаның жойылғанын білдіру үшін جَلَّدْتُ الْبَعِيرَ мен түйенің терісін сыпырдым (جِلْدٌ – тері, ауд. еск.);

7) фаъил муштак минхуға (туынды сөздің түбірі) сай келуі үшін: وَرَّقَتِ الْشَّجَرَةُ ағашта жапырақтар пайда болды (وَرَقٌ – жапырақ, бұл жерде муштак минху болып тұр, ауд. еск.);

8) фаъил муштак минхуға (туынды сөздің түбірі) ұқсастығын көрсету үшін: قَوَّسَ الرَّجُلُ ер кісі садақ сияқты (قَوْسٌ – садақ, бұл жерде муштак минху болып тұр – ауд. еск.).

Сахих:

صَرَّحَ يُصَرِّحُ масдары تَصْرِيحٌ айқын ету.

صَرَّحَ يُصَرِّحُ مَصَرِّحٌ مُصَرَّحٌ لَم يُصَرِّحْ لا يُصَرِّحُ صَرِّحْ لِيُصَرِّحْ لا تُصَرِّحْ مُصَرَّحٌ.

Музаъаф:

جَدَّدَ يُجَدِّدُ масдары تَجْدِيدٌ жаңалау.

جَدَّدَ يُجَدِّدُ مُجَدِّدٌ مُجَدَّدٌ لَم يُجَدِّدْ لا يُجَدِّدُ جَدِّدْ لِيُجَدِّدْ لا تُجَدِّدْ مُجَدَّدٌ.

Мисалو;:

وَحَّدَ يُوَحِّدُ масдары تَوْحِيْدٌ бір ету; біріктіру.

وّحَّدَ يُوّحِّدُ مُوَحِّدٌ مُوَحَّدٌ لَم يُوَحِّدْ لا يُوَحِّدُ وَحِّدْ لِيُوَحِّدْ لا تُوَحِّدْ مُوَحَّدٌ.

Мисал ـيـ;:

يَسَّرَ يُيَسِّرُ масдары تَيْسِيرٌ жеңілдету.

يَسَّرَ يُيَسِّرُ مُيَسِّرٌ مُيَسَّرٌ لَمْ يُيَسِّرْ لا يُيَسِّرُ يَسِّرْ لِيُيَسِّرْ لا تُيَسِّرْ مُيَسَّرٌ.

Ажвафو;:

صَوَّبَ يُصَوِّبُ масдары تَصْوِيبٌ түзету.

صَوَّبَ يُصَوِّبُ مُصَوِّبٌ مُصَوَّبٌ لَم يُصَوِّبْ لا يُصَوِّبُ صَوِّبْ لِيُصَوِّبْ لا تُصَوِّبْ مُصَوَّبٌ.

Ажваф ـيـ;:

طَيَّبَ يُطَيِّبُ масдары تَطْيِيبٌ (әтірмен) жақсы иістендіру; тартымды ету.

طَيَّبَ يُطَيِّبُ مُطَيِّبٌ مُطَيَّبٌ لَم يُطَيِّبْ لا يُطَيِّبُ طَيِّبْ لِيُطَيِّبْ لا تُطَيِّبْ مُطَيَّبٌ.

Нақис:

رَبَّى يُرَبِّى масдары تَرْبِيَةٌ тәрбиелеу.

رَبَّى يُرَبِّى مُرَبٍّ مُرَبًّى لَم يُرَبِّ لا يُرَبِّى رَبِّ لِيُرَبِّ لا تُرَبِّ مُرَبًّى.

Лафиф:

سَوَّى يُسَوِّى масдары تَسْوِيَةٌ теңестіру.

سَوَّى يُسَوِّى مُسَوٍّ مُسَوًّى لَم يُسَوِّ لا يُسَوِّى سَوِّ لِيُسَوِّ لا تُسَوِّ مُسَوًّ.

Лафиф ـيـ;:

حَيَّى يُحَيِّى масдары تَحِيَّةٌ сәлем беру.

حَيَّى يُحَيِّى مُحَيٍّ مُحَيًّى لَم يُحَيِّ لا يُحَيِّى حَيِّ لِيُحَيِّ لا تُحَيِّ مُحَيًّى.

Мултавий:

وَفَّى يُوَفِّى масдары تَوْفِيَةٌ аяқтау.

وَفَّى يُوَفِّى مُوَفٍّ مُوّفًّى لَم يُوَفِّ لا يُوَفِّى وَفِّ لِيُوَفِّ لا تُوَفِّ مُوَفًّى.

Бұл бапта қосымша әріп екінші түбір әріптің (ع) екіленуі арқылы жасалған. Кейбір ғалымдар оны бірінші (ع) деп есептейді. Олардың дәлелі – бірінші (ع) сүкунды, сондықтан ол қосымша болып табылады. Екінші бір топ ғалымдар қосымша әріпті екінші (ع) деп қарастырады. Олардың дәлелі – екілену (қайталану) екінші (ع) әрпінің көмегімен жасалады. Бұдан әрі қайталанатын әріптердің әрқайсысы туралы төмендегідей талас тудырушы (бір – біріне келіспейтін) пікірлер шығады.